Để nhớ Khôi Vũ – Nguyễn Thái Hải
Nhân ngày nghỉ, nhà thơ Trần Ngọc Hưởng ở Long An lên Sài Gòn rủ Trần Anh Tài và tôi đi Đồng Nai. Thời học sinh, tôi là độc giả của hai anh – những thành viên của “Nhóm Thơ 20” xuất phát từ Gò Công vào giữa thập niên 1960 mà tác phẩm đã được giới thiệu trên các nhật báo và tạp chí lúc đó. Miền Tây và miền Đông cách nhau đâu có mấy khúc đường, vậy mà 22 năm rồi Trần Ngọc Hưởng mới trở lại Biên Hòa; còn tôi thì lần gần đây nhất về thăm xứ sở Cù lao Phố cũng đã 15 năm!
Chúng tôi đi tàu lửa thay vì xe buýt. Tàu chợ Sài Gòn – Biên Hòa không còn hoạt động, nhưng đi tàu SPT lại tiện lợi hơn. Giá vé ba loại: ngồi cứng, ngồi mềm và điều hòa chỉ chênh nhau một ngàn đồng: 10 ngàn, 11 ngàn và 12 ngàn. Ngồi chưa ấm chỗ, câu chuyện còn dở dang, chưa kịp ngắm kỹ dòng sông Đồng Nai mùa này đang dâng nước, thì tàu đã hú còi vào ga Biên Hòa. Vừa bước ra khỏi nhà ga, đã thấy Nguyễn Thái Hải và Bùi Quang Huy ngồi chờ từ sáng.
Cũng là thành phố, mà so với Sài Gòn, buổi sáng Biên Hòa yên ả một cách kỳ lạ. Sao tôi thèm cái cảnh đạp xe thong dong giữa phố như nhiều người ở đây! Sắp vào năm học mới, ngôi trường nào cũng quét vôi mới và không hề thấy cảnh chộn rộn ở trước cổng trường.
Chúng tôi chỉ có hai giờ trong quán cà-phê Cội Nguồn để hỏi thăm nhau và hàn huyên chuyện cũ. Đất lành chim đậu, Nguyễn Thái Hải và Bùi Quang Huy đều là người ở xa đến Đồng Nai lập nghiệp. Một người quê gốc Thái Bình theo gia đình vào đây đã hơn 50 năm; một người quê Quảng Nam, tốt nghiệp Đại học Sư phạm, chọn nơi này dựng xây tổ ấm.
Trước năm 1975, Nguyễn Thái Hải là cây bút viết cho thiếu nhi ở miền Nam. Truyện của anh thường in ở “lò” Tuổi Hoa cùng với Nguyễn Trường Sơn, Hoàng Đăng Cấp, Bích Thủy, Trinh Chí, Quyên Di, Nhật Lệ Giang, Kim Hài, Thùy An, Nguyễn Thị Mỹ Thanh, Nam Quân, Tôn Nữ Thu Dung… Bẵng đi một dạo, Nguyễn Thái Hải cầm bút trở lại với bút danh Khôi Vũ, mở rộng đề tài trong nhiều cuốn tiểu thuyết, và thu hút dư luận với tác phẩm Lời Nguyền Hai Trăm Năm, được giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1990. Trong khi vẫn hành nghề dược sĩ, lại còn tham gia công tác ở Hội Văn nghệ Đồng Nai và chuẩn bị ra báo cho Hội Y Dược Học tỉnh nhà, anh vẫn chăm lo cho bạn đọc nhỏ tuổi của mình. Tôi thực sự ngạc nhiên khi biết tờ nguyệt san Dưới Mái Trường do Nguyễn Thái Hải chủ biên, Sở Giáo dục – Đào tạo Đồng Nai là cơ quan chủ quản, đã hoạt động được 10 năm, số lượng phát hành lên đến một vạn bản mỗi kỳ. Làm báo giáo dục thiếu nhi ở một tỉnh, không câu khách bằng hình ảnh và sinh hoạt của các ngôi sao nghệ sĩ, mà bán được như thế quả là chuyện lạ. Hỏi Nguyễn Thái Hải “bí quyết”, anh trả lời: Phải làm sao cho các em cùng tham gia viết báo để thấy tờ báo có phần mình trong đó, và tạo được mạng lưới phát hành đến tận các trường học.
Khôi Vũ nổi tiếng ở lĩnh vực sáng tác, còn Bùi Quang Huy thì thành công ở lĩnh vực nghiên cứu, phê bình. Bận bịu với công việc quản lý ở Nhà xuất bản Đồng Nai, anh vẫn dành thời gian đầu tư cho những công trình nghiên cứu dài hơi. Sau hai chuyên khảo Thơ Ca Trào Phúng Việt Nam và Trang Sách Hồng Mở Giữa Đời Hoa, Bùi Quang Huy dành công sức sưu tầm, biên soạn và giới thiệu toàn tập tác phẩm của nhà văn Lý Văn Sâm, nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ – một việc làm thật có ý nghĩa. Có lẽ cũng nên giới thiệu thêm với bạn đọc: cùng với TP.HCM, Đồng Nai là một trong hai địa phương của nước ta đã thành lập Hội Nghiên cứu – Giảng dạy văn học và Bùi Quang Huy được bầu làm Chủ tịch Hội ở tỉnh nhà cách nay bảy năm, khi anh chưa đầy 40 tuổi.
Rời Biên Hòa, chúng tôi đi xe buýt về Long Thành. Các anh Ngọc Thùy Giang, Dương Đức Khánh, Huỳnh Quang Sơn ở đây, kẻ làm thơ, người dạy văn, đều ủng hộ và cộng tác để tờ Dưới Mái Trường đến với bạn đọc. Dương Đức Khánh vừa xuất bản tập thơ Nợ Làng, lại được nhận giải nhất cuộc thi truyện ngắn 1.200 chữ của báo Tuổi Trẻ với tác phẩm Nông Nổi Cù Lao thể hiện cái hài một cách thâm thúy. Còn Ngọc Thùy Giang, làm thơ đã 40 năm, nay chỉ mới in vi tính bản thảo Chia Nửa Cho Ai để dành tặng bạn bè. Mấy câu thơ ngày cũ của Ngọc Thùy Giang vẫn còn đọng trong ký ức tôi từ thuở học trò: Có thấy không trời xanh rất xanh/ Ô hay mây trắng thật trong lành/ Trên cây ve đã khơi niềm nhớ/ Phượng đỏ rơi đầy khắp khoảng sân.
Mùa hè đã qua rồi, nhưng phượng trên mấy ngả đường vẫn còn những chùm hoa nở muộn. Chúng tôi ngồi trong căn nhà bên xa lộ chạy ngang thị trấn Long Thành lúc nào cũng ầm ào xe cộ, nghe Ngọc Thùy Giang đọc những bài thơ anh mới viết. Cảnh và tình trong thơ sao mà giống cảnh và tình ngoài đời: Tiếng chim kêu buổi sáng/ Hòa trong tiếng xe rền/ Ta tìm nơi tĩnh lặng/ Biết chỗ nào bình yên?/ Lời thơ như nghẹn thở/ Giữa bụi mù bay lên/ Lời thơ như mắc nợ/ Trốn vào trong tim mình.
Rồi anh buồn buồn, nói: “Mình lang bạt Sài Gòn, về đây tưởng đã được an cư. Nhưng đường cao tốc sắp mở rộng, nhà sẽ bị giải tỏa, phải chuyển vào sâu trong xóm. Lần sau các bạn lên thăm, chắc nhà mình không còn ở đây nữa”. Chúng tôi an ủi anh: “Vào làng, nhà không còn mặt tiền, đất sẽ xuống giá; nhưng bù lại, được không khí yên tĩnh, anh sẽ làm thơ nhiều và hay hơn!”.
2007
Huỳnh Như Phương
|
Nhà văn Khôi Vũ (1951-2026), tên khai sinh là Nguyễn Thái Hải, sinh sống ở Biên Hòa, Đồng Nai, quê ở Làng Hới, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Khôi Vũ là bút danh khi viết truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện ký. Nguyễn Thái Hải là bút danh khi viết cho thiếu nhi. Ngoài ra, ông còn có các bút danh Nguyễn Hưng Nhân Nguyễn Thanh Triều. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1990. Một số tác phẩm đã xuất bản - Sách thiếu nhi: Hoa tầm gởi, Ngoài cửa sổ, Chiếc lá thuộc bài, Xóm nhỏ, Nhóm lửa, Mùa sương mù, Tiếng hát vành khuyên, Con dốc cổng trường, Thằng đầu bò, Ba chàng thám tử, Những ông tướng nhà trời, Cây trứng cá gãy ngọn, Những trái sao xoay, Những sợi tóc sâu của mẹ, v.v. - Tiểu thuyết, truyện ngắn: Chuyện ở dãy phố năm căn, Lời nguyền hai trăm năm, Mặt trời của riêng ai?, Ngọn lửa âm thầm, Bay với đôi tay trần, Bên kia dãy điệp vàng, Nhớ Biên Hòa, Tri thiên mệnh, Phù phiếm bên biển, Kiếm hoa, Chiều kích người, v.v. |
