Sáng ngày 20.12, tại Hà Nội, Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tổ chức Lễ trao Giải thưởng Văn nghệ Dân gian năm 2025 cho 49 công trình tiêu biểu. Cơ cấu giải thưởng năm nay gồm: 3 giải Nhì B; 9 giải Ba A; 21 giải Ba B; 14 giải Khuyến khích và 2 Tặng phẩm. Đáng chú ý, Lễ trao Giải thưởng Văn nghệ Dân gian không có công trình nào được trao giải Nhất.

Trong số 3 công trình đạt giải Nhì B – mức giải cao nhất mùa giải năm nay – có công trình “Văn học dân gian Cà Mau” do TS. La Mai Thi Gia (chủ biên), TS. Phan Xuân Viện, TS. Lê Thị Thanh Vy và CN. Lê Thanh Toàn (Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM) biên soạn.

GS.TS. Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, phát biểu tại chương trình - Ảnh: Báo Quân đội nhân dân

Theo GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam – dù năm nay không có công trình vượt trội như mùa giải 2024, nhưng chất lượng các công trình nhìn chung đồng đều hơn. Hội đã tiếp nhận 70 công trình đăng ký dự giải, tăng so với 67 công trình năm 2024. Số lượng công trình đạt từ giải Ba B trở lên là 33 công trình, trong khi giải Khuyến khích chỉ còn 14 công trình (năm 2024 là 24 công trình).

Công trình Văn học dân gian Cà Mau được đánh giá cao bởi tính công phu và giá trị khoa học, khi vừa sưu tầm tư liệu hoàn toàn mới, vừa khảo cứu chuyên biệt về đời sống văn học dân gian vùng đất cực Nam Tổ quốc. Theo nhóm biên soạn, đây là lĩnh vực quan trọng góp phần định hình bản sắc văn hóa Cà Mau, nhưng trước nay chưa có nhiều công trình hệ thống và toàn diện.

TS. La Mai Thi Gia (chủ biên) (người thứ 3 từ phải sang) cùng các tác giả được trao giải Nhì B, Giải thưởng Văn nghệ Dân gian năm 2025 - Ảnh: Hội VNDGVN

Trong quá trình điền dã, nhóm nghiên cứu đã thu thập được nguồn tư liệu phong phú, phục vụ thiết thực cho công tác bảo tồn di sản văn hóa dân gian Nam Bộ. Công trình giới thiệu 1.237 tác phẩm, gồm: 577 câu ca dao, 358 câu tục ngữ, 93 truyền thuyết, 80 câu đố, 78 truyện cười, 24 truyện cổ tích và 24 bài vè, đồng thời chỉ ra những đặc điểm tiêu biểu của văn học dân gian Cà Mau trong từng thể loại. Qua đó có thể thấy, văn học dân gian Cà Mau vừa tiếp nối truyền thống văn học dân gian Việt Nam, vừa mang đậm dấu ấn riêng của địa phương.

Đây cũng là thành quả chung của tập thể giảng viên và 252 sinh viên Khoa Văn học (nay là Khoa Văn học và Ngôn ngữ học) tham gia sưu tầm thực địa trong các năm 2022, 2023 và 2024, tiếp nối chuỗi hoạt động nghiên cứu văn học dân gian Nam Bộ đã được triển khai nhiều năm qua tại Khoa.

Giải thưởng Văn nghệ dân gian là giải thưởng thường niên do Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tổ chức, nhằm vinh danh các công trình nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và sáng tác tiêu biểu trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật dân gian. Đây là một trong những giải thưởng uy tín trong giới nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, góp phần khuyến khích bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân gian của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời ghi nhận những đóng góp học thuật có giá trị thực tiễn và lâu dài đối với đời sống văn hóa đương đại.

Thanh Toàn

Sáng 29.11 tại TP.HCM, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức hội thảo khoa học Thành tựu nghiên cứu văn học nghệ thuật (VH-NT) tại TP.HCM từ 1975 đến nay, thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ và sinh viên tham dự.

K.VH&NNH - Ngày 22.12.2025, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Xã hội trí tuệ nhân tạo và vận hội cho Việt Nam”. Tọa đàm thu hút nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, học viên, sinh viên quan tâm tham dự.

Diễn giả Nguyễn Anh Tuấn

Đại diện Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa phát biểu về vị trí của khoa học xã hội và nhân văn trong môi trường xã hội trí tuệ nhân tạo. Theo ông, trong kỉ nguyên số, việc đối thoại giữa khoa học công nghệ và nhân văn, giữa bản sắc cá nhân và xu hướng toàn cầu hóa là điều cần thiết để kiến tạo một xã hội phát triển bền vững.

Diễn giả Nguyễn Anh Tuấn – đồng sáng lập, đồng Chủ tịch và Giám đốc diễn đàn Toàn cầu Boston trình bày về xã hội trí tuệ nhân tạo và vận hội cho Việt Nam. Ông cho biết ý tưởng về mô hình xã hội trí tuệ nhân tạo đã được bắt đầu từ sớm và thu hút sự quan tâm của nhiều chính trị gia, nhà hoạch định chính sách trên thế giới. Việc vận dụng trí tuệ nhân tạo hiệu quả có khả năng hỗ trợ cho việc điều hành xã hội, giúp đỡ người dân trong các công tác hành chính, đẩy nhanh tốc độ phát triển,…

Ông Nguyễn Anh Tuấn cũng nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo là một công cụ hỗ trợ đắc lực để phát triển, đổi mới xã hội. Ông gợi ý về một Chính phủ 24/7, trung tâm giao dịch và sáng tạo tài sản số, công viên điện ảnh, v.v. cho Việt Nam. Để xây dựng hình ảnh thương hiệu Việt Nam trên toàn cầu trong thời đại số, các ngành khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò dẫn dắt, định hướng sử dụng trí tuệ nhân tạo hiệu quả.

PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa Văn học trao tặng Thư Cảm ơn cho diễn giả Nguyễn Anh Tuấn

Trong phiên thảo luận, tọa đàm đã nhận được nhiều câu hỏi thiết thực liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong đời sống, kinh tế, giáo dục, nghệ thuật, v.v. Diễn giả và cử tọa đồng ý rằng trí tuệ nhân tạo là công cụ hữu ích trong nhiều lĩnh vực song công dân phải được trang bị kiến thức, kĩ năng để phòng ngừa những rủi ro trong tương lai.

Tọa đàm kết thúc thành công tốt đẹp, gợi mở nhiều suy ngẫm, ý tưởng về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong xã hội nói chung, trong việc nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nói riêng.

Thái Hà, Khánh Duy

Sáng 29-11, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn - ĐHQG TPHCM, tổ chức Hội thảo khoa học “Thành tựu nghiên cứu văn học nghệ thuật tại TPHCM từ 1975 đến nay”.

Hội thảo nhằm đánh dấu 50 năm hình thành và phát triển của Khoa văn học và Ngôn ngữ học, đồng thời cũng là dịp nhìn lại những đóng góp của giới nghiên cứu văn học - nghệ thuật tại TPHCM trong thời gian qua.

Trong khuôn khổ các nghiên cứu tại TPHCM từ năm 1975 đến nay, Hội thảo tập trung vào các công trình nghiên cứu, phê bình, sưu tầm và dịch thuật các thời kỳ, bao gồm các chủ điểm: Nghiên cứu văn học cổ điển, văn học cận hiện đại và văn học hiện đại, phê bình văn học hiện đại, sưu tầm và nghiên cứu văn học dân gian, sưu tầm và nghiên cứu di sản Hán Nôm, dịch thuật và giới thiệu các lý thuyết nghiên cứu văn học, dịch thuật và nghiên cứu văn học nước ngoài, hội họa, điêu khắc, âm nhạc, sân khấu và điện ảnh từ 1975 đến nay.

Phát biểu khai mạc, TS Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, nêu rõ: “Văn học nghệ thuật TPHCM từ năm 1975 đến nay phản ánh sức sống mạnh mẽ, tinh thần năng động và bản lĩnh của một đô thị tiên phong, phản chiếu chính tâm thế của những người làm khoa học xã hội và nhân văn. Hội thảo hôm nay không chỉ là sự kiện học thuật, mà còn là một cuộc gặp gỡ của những người đồng điệu, một không gian để tri thức kết nối và hợp tác, một diễn đàn để cùng suy nghĩ về vai trò của văn học, nghệ thuật và ngôn ngữ trong kỷ nguyên biến động mạnh mẽ toàn cầu và chuyển đổi số”.

Nhìn vào bối cảnh toàn quốc, có thể thấy văn học nghệ thuật TPHCM có sự đồng điệu nhất định. Điều này đặt ra yêu cầu kép trong việc nghiên cứu văn học nghệ thuật: vừa đảm bảo tính cộng hưởng với văn học nghệ thuật toàn quốc, vừa đóng góp những màu sắc riêng trong bức tranh tổng thể.

Một trong những chủ đề lớn của văn học Việt Nam là thân phận con người, đây cũng là nội dung nghiên cứu được nhiều nhà khoa học quan tâm. Tại hội thảo, GS-TS Huỳnh Như Phương giới thiệu về chủ nghĩa nhân văn truyền thống và hiện đại trong văn học thông qua một số tác giả tiêu biểu. Từ đó phác họa hình ảnh con người Việt Nam dưới góc nhìn của thời đại.

Bên cạnh các tham luận về thành tựu nghiên cứu văn học nghệ thuật TPHCM, TS Vũ Thị Thanh Trâm mang đến báo cáo công tác sưu tầm tư liệu Hán Nôm của Phòng Nghiên cứu Hán Nôm thông qua phần giới thiệu bản in năm 1820 Tứ thư tiết yếu - Đại học của Bùi Huy Bích.

Theo PGS-TS Nguyễn Công Lý, hội thảo mới là bước đầu để nhìn nhận và tổng kết thành tựu văn học nghệ thuật TPHCM. Trong tương lai, rất cần sự bổ sung và cập nhật thành tựu của nhiều thế hệ nghiên cứu, lý luận, từ đó mở ra nhiều hướng nghiên cứu cho các nhà khoa học xã hội và nhân văn trong công cuộc nghiên cứu về văn học nghệ thuật TPHCM.

Hồng Ân

Nguồn: Sài Gòn giải phóng, ngày 29.11.2025.

Ngày 21/12, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), Ngày hội Nghệ thuật 2025 chính thức diễn ra với chuỗi hoạt động đa dạng, tạo nên một không gian giao lưu, kết nối giữa giảng viên, sinh viên cùng các nghệ sĩ và người làm nghệ thuật. 

Ngày hội Nghệ thuật là sự kiện do sinh viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) tổ chức, nhằm tạo không gian kết nối giữa những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật. 

Với chủ đề Hoa chào ngõ hạnh, sự kiện kỳ vọng sẽ mở ra một điểm khởi đầu tích cực cho các chương trình giao lưu, sáng tạo và lan tỏa các giá trị nghệ thuật trong cộng đồng sinh viên.

Không gian kết nối các thực hành nghệ thuật

Chia sẻ về ý nghĩa sự kiện, TS Đào Lê Na (Trưởng Bộ môn Nghệ thuật học, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học) cho biết khu đô thị đại học TP.HCM là nơi tập trung đông đảo sinh viên nhưng không gian dành cho các hoạt động nghệ thuật và văn hóa vẫn còn rất hạn chế. Vì thế, ngày hội sẽ góp phần nuôi dưỡng khả năng cảm thụ nghệ thuật cho người trẻ đang học tập và sinh sống tại đây, mà trong đó sinh viên sẽ là người giữ vai trò mở ngõ, lan tỏa và kết nối.

Với mong muốn xây dựng một không gian đối thoại nghệ thuật bền vững, sự kiện hướng tới trở thành một hoạt động văn hóa - học thuật thường niên, góp phần lan tỏa tinh thần nghệ thuật, sáng tạo và nhân văn đến sinh viên nói riêng và những người yêu nghệ thuật nói chung.

Nổi bật trong khuôn viên sự kiện là không gian triển lãm và hội chợ nghệ thuật, trưng bày đa dạng các tác phẩm do sinh viên và những người làm nghệ thuật thực hiện. Tại đây, người tham dự có thể chiêm ngưỡng triển lãm phục trang, phục sức cải lương, triển lãm các tác phẩm nghệ thuật của trẻ đặc biệt hoặc đến với gian hàng thư pháp, mặt nạ hát bội và các sản phẩm nghệ thuật thủ công khác.

Bên cạnh đó, ngày hội còn có các hoạt động trình diễn nghệ thuật truyền thống và đương đại, với những tiết mục âm nhạc, sân khấu và trình diễn đặc sắc, tạo nên một không gian độc đáo, thú vị và đầy tính nghệ thuật. 

Ngoài ra, các buổi trò chuyện và thực hành chuyên sâu về diễn xuất, biên kịch, hội họa… với sự hướng dẫn trực tiếp từ các nghệ sĩ và những người làm việc trong lĩnh vực sáng tạo giúp người tham gia trực tiếp rèn luyện kỹ năng và khai mở tư duy sáng tạo. 

Từ chất liệu văn hóa đến kịch bản phim thị trường

Cũng trong khuôn khổ chương trình, F35 Story (nhóm biên kịch phim Quỷ cẩu, Truy tìm long diên hương…) đã có những chia sẻ về kinh nghiệm ứng dụng chất liệu văn hóa trong xây dựng kịch bản phim điện ảnh, một hướng đi đang được nhiều nhà làm phim quan tâm trong bối cảnh thị trường điện ảnh Việt Nam ngày càng cạnh tranh.

Đại diện nhóm biên kịch, anh Lê Công Sơn cho biết đề bài ban đầu của Truy tìm long diên hương chỉ dừng lại ở việc xây dựng một bộ phim hành động với mô típ truy tìm báu vật. Tuy nhiên, đây là dạng câu chuyện đã xuất hiện khá phổ biến trong điện ảnh khu vực và thế giới, với những tác phẩm thành công rực rỡ nhờ gắn kết chặt chẽ giữa yếu tố hành động và văn hóa bản địa. Từ thực tế đó, nhóm biên kịch buộc phải tìm một hướng tiếp cận khác, vừa quen thuộc với khán giả đại chúng, vừa tạo được điểm nhận diện riêng cho tác phẩm.

Do đó, nhóm quyết định lựa chọn bối cảnh làng chài kết hợp với câu chuyện về báu vật long diên hương và các yếu tố của võ thuật Tây Sơn để tạo ra hướng đi khác biệt cho bộ phim hành động này. Tuy nhiên, trong thực tế, tín ngưỡng truyền thống của cư dân miền biển là thờ cá ông, chứ không phải thờ long diên hương. Vì vậy, theo chị Huỳnh Thu Trang, ê-kíp đã phải sáng tạo một thế giới hư cấu để tượng cá ông trở thành một vật báu có giá trị thương mại nhằm hợp lý hóa các tình tiết của câu chuyện.

Lý giải cho cách tiếp cận này, anh Phạm Cao Nhân cho rằng điện ảnh nói riêng và nghệ thuật nói chung có thể cải biên các yếu tố văn hóa. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải giữ lại những giá trị cốt lõi, bởi mục tiêu cuối cùng của việc lồng ghép là để đưa văn hóa địa phương đến gần hơn với cộng đồng.

Tương tự, biên kịch Thu Trang nhấn mạnh rằng chất liệu văn hóa vừa là lợi thế vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, để việc lồng ghép đạt hiệu quả, người viết kịch bản cần có sự am hiểu thấu đáo, thái độ tôn trọng và trách nhiệm khi tiếp cận với những giá trị văn hóa được đưa vào tác phẩm.

Song, nhìn chung, các biên kịch đều nhận định rằng chất liệu văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một câu chuyện đủ sức chạm tới cảm xúc người xem. "Giá trị quan trọng nhất của nghệ thuật là khả năng khơi gợi cảm xúc. Vì vậy, trước hết biên kịch phải kể được một câu chuyện hay, rồi mới tính đến việc lồng ghép các yếu tố văn hóa vào" - anh Sơn chia sẻ.        

Khánh Châu, Quốc Huy

Nguồn: Thể thao và Văn hóa, ngày 21.12.2025.

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trân trọng thông báo về việc tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Thành tựu nghiên cứu văn học nghệ thuật tại Thành phố Hồ Chí Minh từ 1975 đến nay.” Sự kiện do Khoa Văn học và Ngôn ngữ học chủ trì, diễn ra từ 07:30 đến 11:30 ngày 29/11/2025 (thứ Bảy) tại phòng D.201–202, cơ sở Đinh Tiên Hoàng, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.

Hội thảo được tổ chức nhằm tổng kết những thành tựu nổi bật của nghiên cứu văn học và nghệ thuật tại Thành phố Hồ Chí Minh - đô thị lớn nhất cả nước, nơi hội tụ các dòng chảy văn hóa, sáng tạo và học thuật - trong giai đoạn từ năm 1975 đến nay. Đây cũng là hoạt động chào mừng 50 năm ngày thống nhất đất nước và 50 năm hình thành, phát triển của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (1975 - 2025).

Với vai trò là một diễn đàn học thuật quan trọng, hội thảo dự kiến thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý trong lĩnh vực văn học, ngôn ngữ, Hán Nôm, văn hóa, nghệ thuật. Các tham luận sẽ tập trung phân tích những đóng góp của giới nghiên cứu và sáng tác tại Thành phố Hồ Chí Minh đối với văn học nghệ thuật Việt Nam đương đại; nhận diện những đặc trưng, xu hướng vận động của văn học nghệ thuật đô thị; đồng thời chia sẻ những vấn đề mới trong nghiên cứu văn học, nghệ thuật, ngôn ngữ và Hán Nôm trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa.

Hội thảo góp phần khẳng định vai trò của khoa học cơ bản trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời mở ra các hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu và giảng dạy. Sự hiện diện và đóng góp của quý đại biểu sẽ tạo nên thành công cho hội thảo và đóng góp thiết thực cho sự phát triển của lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam.

Khoa Văn học và Ngôn ngữ học 

Kính mời quý đại biểu đăng ký tham dự tại đây trước ngày 27/11/2025.

Ngày 18-12, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức Tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề “Định vị nhà văn trong trường văn học: Kinh tế, hội đoàn, ngôn ngữ và bản sắc”.

Tọa đàm quy tụ các chuyên gia và nhà nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước như: PGS-TS Spencer Lee-Lenfield (Khoa Văn học so sánh, Đại học Harvard, Hoa Kỳ); PGS-TS Phùng Ngọc Kiên (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội); TS Đoàn Ánh Dương (Viện Văn học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) và TS Đỗ Thị Thu Huyền (Tạp chí Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật - Hội đồng lý luận Trung ương).

Tại tọa đàm, PGS-TS Spencer Lee-Lenfield trình bày tham luận với chủ đề “Khả dịch và bất khả dịch trong trường văn hóa: nhìn từ văn học Việt Nam và Hàn Quốc”.

Theo ông, nhiều ngôn ngữ trên thế giới cho rằng những đặc trưng mang tính "bất khả dịch" (untranslatable) chính là yếu tố định hình bản sắc ngôn ngữ – văn hóa. “Tính bất khả dịch” được hiểu là những trường hợp mà một văn bản hoặc phát ngôn trong ngôn ngữ nguồn không thể chuyển tải đầy đủ sang ngôn ngữ khác, do thiếu sự tương ứng về mặt ngôn ngữ và bối cảnh văn hóa.

Từ đó, PGS-TS Spencer khảo cứu hiện tượng bất khả dịch như một phương tiện kiến tạo và khẳng định bản sắc được nhiều cộng đồng văn hóa – đặc biệt là các nhà văn gốc Á trong cộng đồng di dân toàn cầu – sử dụng như một diễn ngôn sáng tác và tự định vị bản thân.

PGS-TS Spencer khẳng định, giá trị của một nền văn hóa không nằm ở tính độc nhất hay sự kháng cự dịch thuật. Việc xác lập giá trị của một ngôn ngữ, cũng như của người sử dụng ngôn ngữ đó, không nhất thiết phải dựa trên tính không thể chuyển ngữ, mà có thể được xây dựng trên nền tảng của sự kết nối và tương thông văn hóa.

Buổi chiều cùng ngày, ba nhà nghiên cứu: PGS-TS Phùng Ngọc Kiên với tham luận “Nhuận bút như là tiền đề của sự hình thành trường văn học: trường hợp văn học Pháp thế kỷ XVII”; TS Đoàn Ánh Dương với “Ý thức về đoàn hội với sự trưởng thành của nhà văn trong trường văn học Việt Nam trước năm 1945” và TS Đỗ Thị Thu Huyền với “Sự sinh thành nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại”, đã lần lượt làm rõ những cơ chế và điều kiện lịch sử - xã hội đã góp phần hình thành, xác lập và định vị vị thế của nhà văn trong trường văn học thông qua việc khảo sát các yếu tố kinh tế (như chế độ nhuận bút), cơ chế tổ chức (hội đoàn) cũng như vấn đề bản sắc văn hóa của các chủ thể sáng tạo, vấn đề chuyển dịch ngôn ngữ trong cấu trúc văn hóa.

Theo PGS-TS Phạm Văn Quang, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, những chia sẻ của ba diễn giả với ba chủ đề khác nhau đã tạo nên 3 trường có tác động đến nhau là văn chương, kinh tế và chính trị. Theo ông, nghiên cứu về lịch sử văn chương của Việt Nam, nếu nhìn ở góc độ xã hội học sẽ có nhiều điều thú vị. Bởi trong nghiên cứu về lịch sử văn chương, chúng ta ít quan tâm đến các định chế như trường hợp các tạp chí, nhà xuất bản, các nhóm… 

Quỳnh Yên

Nguồn: Sài Gòn giải phóng, ngày 18.12.2025.

Từ khuôn viên Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), đoàn xe chở 21 cây bút trẻ đến trại viết Hoạt động trải nghiệm sáng tác văn học trẻ 2025 tại đảo Thiềng Liềng (xã Thạnh An, TP.HCM). 

K.VH - Ngày 04.7.2025, NCS. Nguyễn Văn Hoài (GV Khoa Văn học) đã bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ với đề tài "Nghiên cứu việc chuyển thể từ tiểu thuyết tài tử giai nhân Trung Quốc sang truyện thơ Nôm Việt Nam (Khảo sát ba tác phẩm: Truyện Song Tinh, Hảo cầu truyện, Ngọc Kiều Lê)", chuyên ngành Văn học Việt Nam, tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM.

Về Truyện Kiều người ta đã nghiên cứu rất kỹ. Truyện Nhị độ mai cũng đã được các học giả Việt Nam, Trung Quốc quan tâm nghiên cứu. Luận án "Nghiên cứu việc chuyển thể từ tiểu thuyết tài tử giai nhân Trung Quốc sang truyện thơ Nôm Việt Nam (Khảo sát ba tác phẩm: Truyện Song Tinh, Hảo cầu truyện, Ngọc Kiều Lê)" do NCS. Nguyễn Văn Hoài thực hiện, có tham vọng không chỉ đi vào một tác phẩm mà muốn tìm quy luật của sự chuyển thể đó. Luận án đã tổng kết hiện tượng chuyển thể này thành ba quá trình: Giản hoá, Thi hoá và Dân tộc hoá. Nói thì giản dị vậy nhưng để thực hiện Luận án, người nghiên cứu phải đọc thiên kinh vạn quyển, phải đọc lý thuyết nghiên cứu, khảo sát văn bản, phải dịch văn bản nguồn (ba tiểu thuyết Trung Quốc), phải phiên âm văn bản đích (Hảo cầu truyện). Đồng thời, Luận án luôn đòi hỏi tính khoa học, sự chính xác và các luận điểm, các tri thức đều phải dẫn nguồn để kiểm tra. 

Sáng 29.11, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM), Khoa Văn học và Ngôn ngữ học đã tổ chức Hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề “Các vấn đề lý thuyết Ngôn ngữ học và ứng dụng lần 4”. Hội thảo này tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên thảo luận về các chủ đề chuyên sâu về ngôn ngữ. 

Tham dự hội thảo có PGS.TS. Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường; PGS. TS. Đặng Ngọc Lệ, Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học TP. HCM; TS. Nguyễn Hoàng Trung, Trưởng Ngành Ngôn ngữ học (Khoa Văn học và Ngôn ngữ học) cùng nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên. 

Phát biểu khai mạc chương trình, PGS.TS. Lưu Văn Quyết khẳng định những đóng góp của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học vào thành tựu chung của Nhà trường. “Những tham luận và trao đổi tại hội thảo sẽ mang lại nhiều gợi mở có giá trị, góp phần làm sâu sắc hơn các vấn đề lý thuyết cũng như ứng dụng trong ngôn ngữ học”, thầy bày tỏ.

PGS.TS. Lưu Văn Quyết cho biết chủ đề hội thảo năm nay tập trung vào nhiều các khía cạnh về ngôn ngữ tri nhận - Ảnh: MINH THƯ

Hội thảo gồm 2 phiên: phiên toàn thể và phiên tiểu ban. Trong phiên toàn thể, tham luận “Về hai nguyên lý của ngôn ngữ học tri nhận”, do TS. Nguyễn Hoàng Trung trình bày, tập trung làm rõ hai nguyên lý cốt lõi của ngôn ngữ học tri nhận. Tham luận “Ẩn dụ ý niệm con người là con vật nhìn từ lý thuyết ngôn ngữ học xã hội tri nhận”, của PGS.TS. Trịnh Sâm, đã phân tích cách các hình ảnh động vật được sử dụng trong ngôn ngữ để ẩn dụ hoá đặc điểm, trạng thái và hành vi của con người, dựa trên những kinh nghiệm văn hóa - tri nhận của cộng đồng ngôn ngữ.

TS. Nguyễn Hoàng Trung cho biết chủ đề hội thảo hướng đến các vấn đề lý thuyết nói chung và vấn đề thực tiễn trong các khu vực nghiên cứu ngôn ngữ học nói riêng - Ảnh: MINH THƯ 

PGS.TS. Trịnh Sâm phân tích ẩn dụ động vật mã hóa hành vi người - Ảnh: MINH THƯ

Sau phiên toàn thể, các phiên chia làm hai tiểu ban chuyên sâu gồm tiểu ban Lý thuyết và tiểu ban Ứng dụng. Ở tiểu ban Lý thuyết, các tham luận tập trung vào những vấn đề như ngôn ngữ học tri nhận, khái niệm “quyền lực” trong diễn ngôn, phân tích ngôn ngữ giới và các mô hình tạo tác từ vựng tiếng Việt. Tiểu ban Ứng dụng cũng trình bày các nghiên cứu gắn với thực tiễn giao tiếp, bao gồm sự mơ hồ trong phát ngôn, nhịp điệu và thanh điệu theo lứa tuổi, ngôn ngữ quảng cáo, bài tập dạy học tiếng Việt và ẩn dụ ngôn ngữ về biến đổi khí hậu. Tất cả tham luận đều được phản biện kín, với 21 bài đạt yêu cầu và 13 bài được chọn trình bày tại hội thảo. 

Các báo cáo viên tại tiểu ban Ứng dụng trình bày đề tài tại hội thảo - Ảnh: MINH THƯ

Hội thảo đã mở ra không gian để các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thảo luận các vấn đề chuyên môn, định hướng cho các nghiên cứu tiềm năng tiếp theo của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học. Sự kiện đã góp phần duy trì hoạt động phát triển học thuật của Nhà trường, mở rộng các chương trình nghiên cứu chuyên sâu có tính ứng dụng đa lĩnh vực trong tương lai. 

K.VH - Ngày 11.5.2025, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, Ngày hội truyền thống Hán Nôm 2025 với chủ đề “青苑 Thanh Uyển” đã diễn ra trong không khí ấm áp, thân tình với sự tham gia của các thế hệ sinh viên, giảng viên, những người yêu thích Hán Nôm.

Ngày hội có sự tham gia của PGS.TS. Phan Mạnh Hùng - Trưởng khoa Văn học Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM; PGS.TS. Đoàn Lê Giang, PGS.TS. Lê Quang Trường cùng các thầy cô bộ môn Hán Nôm và đông đảo các bạn sinh viên Hán Nôm qua nhiều thế hệ. Ngày hội là một sự kiện đặc biệt để các thế hệ sinh viên, giảng viên, những người yêu thích Hán Nôm gặp gỡ, trao đổi và chia sẻ tri thức. Đồng thời ngày hội còn góp phần khơi dậy niềm đam mê với những giá trị văn hóa truyền thống, cũng như đón chào những tân sinh viên đến với chuyên ngành Hán Nôm, khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM.