Trong đào tạo các ngành khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là lĩnh vực Văn học, Hán Nôm và Ngôn ngữ học, việc gắn lý thuyết với thực tiễn luôn được xem là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực nghề nghiệp cho sinh viên.

Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham gia hành trình điền dã tại các phường Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

Tại Lâm Đồng, chương trình thực tập điền dã dành cho sinh viên năm 3 Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang cho thấy hiệu quả thiết thực, khi đưa người học trực tiếp tiếp cận đời sống văn hóa – ngôn ngữ tại địa phương, qua đó hình thành tư duy nghiên cứu và kỹ năng nghề nghiệp một cách toàn diện.

Cuối tháng 3/2026, 154 sinh viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học khóa 2023 –2027 đã tham gia đợt thực tập thực tế kéo dài 10 ngày tại các phường Xuân Hương - Đà Lạt, Cam Ly - Đà Lạt, Lâm Viên - Đà Lạt, Xuân Trường - Đà Lạt và Lang Biang - Đà Lạt. Nội dung thực tập tập trung vào khảo sát, sưu tầm và nghiên cứu các lĩnh vực: văn học dân gian, văn học hiện đại Việt Nam, tư liệu Hán Nôm và ngôn ngữ dân tộc thiểu số, cụ thể là tiếng K’ho.

Nhóm sinh viên Nghiên cứu Văn học hiện đại gặp gỡ, trao đổi với các tác giả thuộc Hội Văn học nghệ thuật Lâm Đồng

Gắn lý thuyết với thực tiễn

Điểm nổi bật của chương trình là tạo điều kiện để sinh viên vận dụng các phương pháp nghiên cứu đã học vào thực tế. Đối với sinh viên chuyên ngành Văn học, hoạt động sưu tầm văn học dân gian được triển khai tại các làng nghề truyền thống, khu dân cư, nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc trưng. Thông qua ghi chép, ghi âm, phỏng vấn các nghệ nhân, người cao tuổi, sinh viên từng bước tiếp cận với nguồn tư liệu sống, qua đó nhận diện rõ hơn đặc điểm loại hình và giá trị của văn học dân gian tại địa phương.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu văn học hiện đại được thực hiện thông qua tiếp xúc, trao đổi với các tác giả tiêu biểu thuộc Hội Văn học Nghệ thuật Lâm Đồng. Không chỉ dừng lại ở việc phân tích tác phẩm, sinh viên còn tìm hiểu về bối cảnh sáng tác, quan niệm nghệ thuật và đời sống sáng tạo của người viết, góp phần mở rộng cách tiếp cận văn học theo hướng liên ngành.

Đối với sinh viên chuyên ngành Hán Nôm, các địa điểm như: đình, chùa, miếu, nhà cổ và các bộ sưu tập tư nhân là nguồn tư liệu quan trọng. Tại đây, sinh viên tiến hành khảo sát, chụp ảnh, phiên âm, bước đầu tìm hiểu giá trị nội dung và hình thức của các văn bản Hán Nôm như hoành phi, câu đối, sắc phong, gia phả... Hoạt động này đòi hỏi sự cẩn trọng, tỉ mỉ, đồng thời giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng xử lý văn bản cổ trong điều kiện thực tế.

Trong khi đó, sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học tập trung vào ngôn ngữ K’Ho tại các cộng đồng dân tộc thiểu số. Thông qua phương pháp ghi âm, ghi chép và quan sát, sinh viên tiến hành thu thập dữ liệu về âm thanh, từ vựng, cấu trúc câu cũng như cách sử dụng ngôn ngữ trong đời sống. Đây là cơ sở quan trọng để nghiên cứu, phân tích và góp phần lưu giữ ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong bối cảnh hiện nay.

Sinh viên Phan Thị Kiều cho biết: “Chuyến đi đã mang cho tôi nhiều cảm xúc. Tôi không chỉ học được ngôn ngữ trên lý thuyết, mà còn cảm nhận sâu sắc tình làng nghĩa xóm và sự gắn bó chân chất của người đồng bào K'Ho ở khu vực Tà Nung (thuộc phường Cam Ly - Đà Lạt) dành cho tôi và cả đoàn”.

Rèn luyện kỹ năng nghiên cứu và kỹ năng mềm

Một trong những mục tiêu trọng tâm của đợt thực tập là giúp sinh viên thực hành các phương pháp nghiên cứu điền dã. Từ xây dựng đề cương, thiết kế bảng hỏi, tiếp cận đối tượng đến phỏng vấn, ghi âm, xử lý và hệ thống hóa dữ liệu đều được triển khai trong điều kiện thực tế.

Trong quá trình đi thực tế, sinh viên được rèn luyện nhiều phương pháp nghiên cứu quan trọng, đặc biệt là điền dã trong văn học và ngôn ngữ học; đồng thời thực hành phân tích, phê bình các hiện tượng văn học – nghệ thuật, tiếp cận và bước đầu xử lý văn bản Hán Nôm cũng như dữ liệu ngôn ngữ dân tộc thiểu số. 

Theo chia sẻ của sinh viên Nguyễn Hoàng Mai, chuyến đi thực tế đã giúp Mai nhận ra ngôn ngữ học không chỉ dừng lại ở từ vựng mà còn gắn liền với cách con người giao tiếp trong đời sống. Việc tạo dựng sự tin tưởng với người dân để họ sẵn sàng chia sẻ câu chuyện là một kỹ năng quan trọng trong nghiên cứu điền dã.

Quá trình khảo sát giúp Mai quan sát rõ sự giao thoa giữa tiếng K’Ho và tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày; từ đó hiểu hơn về quá trình biến đổi, thích nghi của ngôn ngữ trong bối cảnh hiện đại.

“Học trên lớp có thể khiến tôi thấy ngôn ngữ học hơi khô khan với các cấu trúc ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa. Nhưng khi đi thực tế, tôi nhận ra giá trị của việc lưu giữ tư liệu ngôn ngữ là rất quan trọng. Chuyến đi mang lại cho tôi cái tâm với nghề, một cảm xúc trân trọng và khao khát bảo tồn những giá trị di sản tinh thần của dân tộc”, sinh viên Nguyễn Hoàng Mai chia sẻ thêm.

Không chỉ nâng cao kiến thức chuyên môn, chuyến đi còn giúp sinh viên phát triển các kỹ năng mềm như: làm việc nhóm, giao tiếp, thích ứng với môi trường mới và giải quyết tình huống phát sinh. Đây là những yếu tố quan trọng đối với sinh viên trong quá trình học tập và làm việc sau này.

Hành trình điền dã giúp sinh viên tiếp cận thực tế, rèn luyện kỹ năng nghiên cứu và hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa – ngôn ngữ địa phương

Góp phần bảo tồn di sản văn hóa

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, đặc biệt là ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số. Việc tổ chức các hoạt động điền dã, nghiên cứu thực tế không chỉ góp phần lưu giữ tư liệu mà còn nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Qua quá trình khảo sát, sinh viên đã thu thập được nhiều tư liệu có giá trị, bao gồm các câu chuyện dân gian, tác phẩm văn học địa phương, văn bản Hán Nôm và dữ liệu ngôn ngữ K’Ho. Đây không chỉ là nguồn tư liệu phục vụ học tập mà còn có ý nghĩa trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Theo ThS. Võ Tuấn Vũ, giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học nhận định: Hoạt động điền dã có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngành, bởi nó góp phần gắn kết giữa lý thuyết và thực hành, giúp sinh viên hình thành năng lực nghiên cứu độc lập và chuyên sâu. Đồng thời, đây cũng là dịp để tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường với địa phương, quảng bá hình ảnh của khoa và đóng góp vào công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa – ngôn ngữ dân tộc.

Những tư liệu thu thập được có giá trị thiết thực và lâu dài. Đây không chỉ là nguồn dữ liệu quý phục vụ công tác giảng dạy, học tập mà còn là cơ sở cho các nghiên cứu khoa học, biên soạn, xuất bản trong tương lai. Bên cạnh đó, việc nhận diện và đánh giá đặc điểm, giá trị của các loại hình văn học và ngôn ngữ tại địa phương còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Có thể thấy, chương trình thực tập điền dã đã mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học. Thông qua quá trình khảo sát, nghiên cứu thực tế, sinh viên từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp, tích lũy kinh nghiệm, đáp ứng yêu cầu đào tạo gắn với thực tiễn trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Thanh Thảo

Nguồn: Báo Lâm Đồng, ngày 19.4.2026.

Khoa Văn học và Ngôn ngữ học trân trọng kính mời Quý thầy cô, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và học giả có quan tâm tham dự buổi Sinh hoạt khoa học "Lịch sử ca trù qua chân dung một số đào nương tiêu biểu”.
Thông tin chương trình:

Diễn giả: TS. NSƯT Lê Thị Bạch Vân

Thời gian: 9:00–11:30, ngày 20/01/2026 (thứ Ba)

Địa điểm: phòng D201, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM (cơ sở Sài Gòn), số 10–12 Đinh Tiên Hoàng, phường Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh.

Đăng ký tham dự tại: https://url-shortener.me/81E9
==================
Thông tin liên hệ:
Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM
Địa chỉ: Số 10-12 Đinh Tiên Hoàng, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.
Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it..

Sáng ngày 10.01.2026, tại Hội trường Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, Hội Nghiên cứu và Giảng dạy Văn học TP.HCM đã long trọng tổ chức Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc kiện toàn tổ chức và định hướng phát triển hoạt động học thuật, giảng dạy văn chương tại thành phố trong giai đoạn mới.

Đến tham dự Đại hội có sự hiện diện của GS.TS Nguyễn Văn Phước – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, cùng đại diện Hội Ngôn ngữ học và Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM. Phát biểu tại đại hội, ông Nguyễn Văn Phước đã nhấn mạnh vai trò của Hội trong việc hỗ trợ, định hướng quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, cũng như ghi nhận những đóng góp của Hội và mong muốn Hội sẽ ngày càng phát huy được vai trò của mình trong giai đoạn mới với nhiều thay đổi và thách thức.

Tại đại hội, PGS.TS Nguyễn Thành Thi đã trình bày báo cáo tổng kết các hoạt động trong giai đoạn 2023-2025. Tiếp đó, các đại biểu đã cùng thảo luận và thông qua phương hướng hoạt động nhiệm kỳ I (2025-2030) với mục tiêu gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu chuyên sâu và thực tiễn giảng dạy. Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến tâm huyết: Nhà báo Vu Gia nhấn mạnh việc hỗ trợ giáo viên phổ thông nâng cao năng lực nghiên cứu; PGS.TS Đoàn Lê Giang đề xuất thành lập các chi hội để chủ động triển khai hoạt động; trong khi đó, đại diện các trường phổ thông mong muốn mở rộng phạm vi đọc và nghiên cứu cho học sinh ngoài sách giáo khoa.

Bên cạnh chuyên môn, Đại hội cũng chú trọng đến tính bền vững của Hội thông qua việc biểu quyết thông qua sửa đổi điều lệ và nhất trí 100% việc thu hội phí để gây quỹ xuất bản các ấn phẩm, công trình nghiên cứu. Đặc biệt, ông Trần Minh Hường (NXB Giáo dục) cam kết sẽ hỗ trợ Hội trong việc xuất bản các công trình nghiên cứu gắn với nội dung giáo dục địa phương.

Về công tác nhân sự, Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành nhiệm kỳ I gồm 25 thành viên đại diện cho các cơ sở giáo dục, đại học và các tổ chức tôn giáo trên địa bàn thành phố. Đồng thời, Ban Thanh tra hội gồm 3 thành viên cũng được kiện toàn để đảm bảo hoạt động minh bạch.

Đại hội kết thúc vào lúc 11 giờ 30 cùng ngày sau khi thông qua Nghị quyết với sự đồng thuận tuyệt đối của tất cả đại biểu tham dự. Thành công của Đại hội hứa hẹn sẽ tạo ra luồng sinh khí mới cho cộng đồng nghiên cứu và giảng dạy văn học tại TP.HCM trong nhiệm kỳ tới.

Nguyễn Thị Hoàng Mai

Trường Phổ thông Năng khiếu, ĐHQG-HCM

K.VH&NNH - Sáng ngày 29.3.2026, tại phòng D201–D202, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (cơ sở Sài Gòn), tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề Hành trình trở thành “con người” từ cái đuôi: Nhập môn Shippology đã diễn ra trong không khí học thuật sôi nổi, thu hút hơn 120 người tham dự là giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Ảnh 1. TS. Tojima Sayaka trình bày tọa đàm

Tọa đàm là hoạt động nằm trong khuôn khổ chuỗi chương trình học thuật J-Lens: Perspective of Japan – Góc nhìn Nhật Bản, do Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam (Japan Foundation Vietnam) phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức.

Tham dự chương trình, về phía Khoa Văn học và Ngôn ngữ học có TS. Lê Ngọc Phương – Phó Trưởng khoa, cùng TS. Đào Lê Na – Phó Trưởng khoa. Đồng hành trong chương trình còn có ông Trần Quang Huy với vai trò phiên dịch.

Ảnh 2. TS. Lê Ngọc Phương – Phó Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học tại tọa đàm

Ảnh 3. Phiên dịch viên Trần Quang Huy tại tọa đàm

Tiếp nối thành công của J-LENS Vol.2 với chủ đề “Điện ảnh Nhật Bản qua các tác phẩm tiêu biểu của Kurosawa Akira” do GS. Yomota Inuhiko trình bày, tọa đàm lần này tiếp tục mở ra một hướng tiếp cận mới với phần chia sẻ của TS. Tojima Sayaka – Trợ lý Giáo sư tại Viện Công nghệ Kyoto (Nhật Bản), hiện công tác tại Khoa Sinh học Ứng dụng và từng là nghiên cứu viên tại Trung tâm Hakubi, Đại học Kyoto, về chủ đề “cái đuôi” dưới góc nhìn khoa học.

Trong phần trình bày, TS. Tojima Sayaka triển khai nội dung theo hai hướng tiếp cận chính: sinh học và nhân văn học.

Ở hướng tiếp cận sinh học, diễn giả bắt đầu bằng việc định nghĩa “đuôi” dưới góc độ khoa học, từ đó làm rõ cấu trúc, đặc điểm cũng như chức năng của bộ phận này ở các loài sinh vật. Trên cơ sở đó, quá trình con người “mất đuôi” được lý giải thông qua hai phương diện là tiến hóa và sinh trưởng. Các giả thuyết về sự biến đổi của vượn người qua thời gian, kết hợp với minh họa giải phẫu về cấu trúc xương đuôi, đã góp phần làm sáng tỏ sự biến mất của đặc điểm này trong tiến trình phát triển của loài người. Bên cạnh đó, diễn giả cũng đề cập đến các dạng dị tật bẩm sinh liên quan đến đuôi ở người, qua đó cung cấp một cách nhìn khoa học cụ thể và có hệ thống.

Ảnh 4. Người tham gia chăm chú theo dõi phần trình bày của diễn giả

Ở khía cạnh nhân văn học, “cái đuôi” được tiếp cận như một hình tượng văn hóa xuất hiện phổ biến trong nhiều không gian và thời kỳ khác nhau, từ truyện dân gian, thần thoại đến các hình thức nghệ thuật đại chúng. Thông qua việc phân tích tư liệu theo tiến trình lịch sử, diễn giả cho thấy sự biến đổi trong cách con người nhận thức và gán ý nghĩa cho “đuôi”, phản ánh những thay đổi trong tư duy, niềm tin và đời sống xã hội. Những liên tưởng đa dạng – từ điềm xấu, tai ương đến yếu tố may mắn – cũng góp phần làm rõ mối quan hệ phức tạp giữa con người và thế giới tự nhiên. Đặc biệt, TS. Tojima Sayaka, người từng nhận bằng Cử nhân tại Khoa Văn học, Đại học Nữ Nara, một ngôi trường giàu truyền thống, với chuyên ngành Văn hóa cổ đại khu vực, đã phân tích các ghi chép về dị tật bẩm sinh trong cuốn cổ tịch Nihon Shoki (Nhật Bản Thư Kỷ). Đây là một ví dụ cho phương pháp nghiên cứu liên ngành, cho thấy rằng, ngôn ngữ, văn chương và lịch sử không tách rời khỏi những biến đổi sinh học của cơ thể con người.

Không chỉ là một buổi trình bày học thuật, chương trình còn lồng ghép các hoạt động tương tác, khuyến khích người tham dự trực tiếp tham gia, qua đó làm nổi bật đặc điểm hình thái và chức năng đa dạng của đuôi ở các loài động vật, cũng như khả năng thích nghi trong tiến trình tiến hóa.

Ảnh 5. Người tham gia hào hứng vì được tham gia các hoạt động tương tác trong buổi tọa đàm.

Ảnh 6. Cả hội trường tích cực giơ tay hưởng ứng, tạo không khí tương tác sôi nổi

Phần thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi xoay quanh định hướng nghiên cứu, động lực nghiên cứu học thuật của diễn giả, đồng thời mở rộng đến những liên hệ thú vị về hình tượng “đuôi” trong văn hóa Việt Nam và thế giới. Sự tương tác cởi mở giữa diễn giả và người tham dự đã góp phần tạo nên một không gian học thuật sôi nổi, đa chiều.

Ảnh 7,8.  Người tham dự đặt câu hỏi, trao đổi cùng diễn giả.

Khép lại chương trình, đại diện Ban Tổ chức gửi lời cảm ơn đến TS. Tojima Sayaka cùng các khách mời và toàn thể người tham dự đã góp phần tạo nên thành công của tọa đàm. Chương trình không chỉ mang đến những góc nhìn học thuật mới mẻ mà còn gợi mở nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng, đồng thời tạo nền tảng cho các hoạt động giao lưu và hợp tác trong lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Ảnh 9. TS. Lê Ngọc Phương - đại diện Ban Tổ chức gửi lời cảm ơn đến TS. Tojima Sayaka

Ảnh 10. Diễn giả và người tham dự chụp hình lưu niệm

Tin, Ảnh: Lan Phương, Trúc Hà

K.VH&NNH – Vừa qua, ngày 06.01.2026, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã tổ chức thành công chương trình trình chiếu phim ngắn và giao lưu giữa các nhà làm phim trẻ “Khuôn hình 23 (Frame 23)”. Sáu nhóm sinh viên với các phim ngắn đầu tay của mình đã nhận được sự chia sẻ và truyền cảm hứng, kinh nghiệm làm phim từ các đạo diễn, diễn viên, nhà làm phim chuyên nghiệp trong lĩnh vực điện ảnh. Buổi chiếu phim nhận được sự hưởng ứng đông đảo của hơn 100 sinh viên, đánh dấu một sự kiện quan trọng của sinh viên chuyên ngành Biên kịch Điện ảnh và Truyền hình khóa 2023. 

Poster chính thức của chương trình

Chương trình KHUÔN HÌNH 23 được thầy cô và các bạn sinh viên Biên kịch Điện ảnh - Truyền hình Khóa 23 tổ chức trong khuôn khổ môn học Biên kịch phim ngắn, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của đạo diễn, biên kịch Đàm Quang Trung. Đây là lần đầu tiên một buổi chiếu phim ngắn được tổ chức quy mô và chuyên nghiệp dành riêng cho sinh viên chuyên ngành Biên kịch.

MC Đức Huy, thành viên của lớp Biên kịch K23. Ảnh: Huyền Linh

Chương trình có sự tham dự của PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (trái) và TS. Hồ Khánh Vân (phải).

Ảnh: Huyền Linh 

Tại buổi chiếu, những kịch bản nằm trên giấy đã thực sự “sống” lại trên màn ảnh qua những thước phim đầy sáng tạo của tập thể sinh viên Biên kịch K23. Việc tự tay thực hiện sản phẩm từ khâu ý tưởng, kịch bản cho đến sản xuất và hậu kỳ không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ quy trình thực tế mà còn khẳng định bản lĩnh của những người kể chuyện bằng hình ảnh.

Diễn viên Kaity Nguyễn hỗ trợ điều phối chương trình và chia sẻ kinh nghiệm với sinh viên. Ảnh: Huyền Linh

Đạo diễn, Biên kịch Đàm Quang Trung đang chia sẻ cảm nhận về phim ngắn với sinh viên. Ảnh: Huyền Linh

Diễn viên Juliet Bảo Ngọc trả lời câu hỏi của sinh viên. Ảnh: Ngọc Hiền

Điểm nhấn đặc biệt tạo nên thành công cho Khuôn hình 23 chính là sự góp mặt của dàn khách mời là những đạo diễn, biên kịch và diễn viên dày dạn kinh nghiệm: diễn viên Kaity Nguyễn, diễn viên Bảo Định, diễn viên Juliet Bảo Ngọc cùng với giảng viên, đạo diễn Đàm Quang Trung, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng (Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học), TS. Hồ Khánh Vân (Giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học). Trong không gian đối thoại cởi mở, các khách mời đã nhận xét, góp ý, chia sẻ kinh nghiệm giúp cho các bạn sinh viên tự tin trong việc giới thiệu bộ phim của mình đến với khán thính giả.

Diễn viên Bảo Định đang chia sẻ kinh nghiệm với sinh viên về việc viết logline cho một phim ngắn để thuyết phục nhà đầu tư. Ảnh: Huyền Linh

Nhóm sinh viên thực hiện bộ phim Hai Bảy Không lắng nghe những chia sẻ chân thành từ diễn viên Bảo Định.

Ảnh: Ngọc Hiền

Có thể nói, Khuôn hình 23 đã góp phần trao truyền ngọn lửa đam mê sáng tạo điện ảnh cho thế hệ trẻ. Sự kiện thu hút đông đảo sinh viên các khóa dưới đến tham dự, tạo nên một bầu không khí sôi nổi và tràn đầy cảm hứng. Chứng kiến những thành quả đầu tiên của các anh chị khóa trên, nhiều sinh viên khóa 2024, 2025 đã bày tỏ sự tự tin và khát khao được dấn thân hơn với chuyên ngành mình đang theo đuổi. 

Khuôn hình 23 kết thúc bằng sự khẳng định về đam mê và sức sáng tạo không giới hạn của thế hệ biên kịch trẻ. Chắc chắn, ngọn lửa từ khung hình này sẽ tỏa sáng rực rỡ, giúp các bạn sinh viên tự tin viết tên mình bằng ánh sáng.

Tin bài: Việt Thành

Ảnh: Huyền Linh, Ngọc Hiền

K.VH&NNH - Chiều ngày 09.3.2026, tại phòng D201–202 (cơ sở Sài Gòn), Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề “Điện ảnh Nhật Bản qua các tác phẩm tiêu biểu của Kurosawa Akira”. Chương trình thu hút sự quan tâm của đông đảo giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên.

Ảnh 1. GS. Yomota Inuhiko trình bày tại tọa đàm.

Tọa đàm nằm trong chuỗi chương trình J-Lens: Perspective of Japan – Góc nhìn Nhật Bản, do Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam (Japan Foundation Vietnam) phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức.

Ảnh 2. Toàn cảnh tọa đàm khoa học quốc tế “Điện ảnh Nhật Bản qua các tác phẩm tiêu biểu của Kurosawa Akira”.

Tham dự chương trình có PGS.TS. Lưu Văn Quyết – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM; PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học; TS. Đào Lê Na – Phó Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học; ông Yoshioka Norihiko – Giám đốc Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam. Đặc biệt, tọa đàm còn có sự tham gia của đạo diễn, biên kịch, nhà làm phim Phan Đăng Di – gương mặt tiêu biểu của điện ảnh đương đại Việt Nam qua các tác phẩm như Bi, đừng sợ! (đoạt giải tại LHP Cannes và Stockholm), Cha và con và... (tranh giải chính thức tại LHP Berlin), Đập cánh giữa không trung, Ước mình cùng bay…

Diễn giả của chương trình là GS. Yomota Inuhiko, cựu giáo sư Đại học Meiji Gakuin (Nhật Bản), nhà phê bình điện ảnh và nhà nghiên cứu văn hóa uy tín. Trong quá trình hoạt động học thuật, GS. Yomota từng đảm nhiệm vai trò giáo sư thỉnh giảng và nhà nghiên cứu thỉnh giảng tại nhiều cơ sở đào tạo danh tiếng trên thế giới như Đại học Columbia (Hoa Kỳ), Đại học Bologna (Ý), Đại học Tsinghua (Trung Quốc) và Đại học Chung-Ang (Hàn Quốc). Tọa đàm do TS. Đào Lê Na điều phối, với sự đồng hành của ông Trần Quang Huy trong vai trò phiên dịch.

Ảnh 3. GS. Yomota Inuhiko và phiên dịch Trần Quang Huy tại toạ đàm.

Mở đầu buổi trao đổi, GS. Yomota Inuhiko đặt điện ảnh của Kurosawa Akira trong bối cảnh phát triển của điện ảnh thế giới sau chiến tranh, khi nhiều quốc gia trải qua những biến động lịch sử sâu sắc và chứng kiến sự ra đời của các trào lưu điện ảnh mới. Tại Nhật Bản, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, sự xuất hiện của nhiều đạo diễn nổi bật như Kenji Mizoguchi, Yasujiro Ozu và Tomu Uchida đã góp phần tạo nên giai đoạn phát triển mạnh mẽ của điện ảnh Nhật Bản trong thập niên 1950. Trong bối cảnh đó, Kurosawa Akira được nhìn nhận là một trong những đạo diễn có ảnh hưởng sâu rộng, góp phần đưa điện ảnh Nhật Bản đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Theo GS. Yomota, câu chuyện trong phim của Kurosawa thường bắt đầu từ những câu hỏi căn bản về chân lý, đạo đức và sự lựa chọn của con người. Các nhân vật trung tâm không chỉ hành động theo những khuôn mẫu xã hội sẵn có mà còn được dẫn dắt bởi trực giác đạo đức và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa tồn tại. Chính điều này đã tạo nên sức sống lâu dài cho các tác phẩm của Kurosawa, giúp chúng vượt qua giới hạn của bối cảnh lịch sử và văn hóa để chạm tới những giá trị mang tính phổ quát.

Bên cạnh đó, diễn giả cũng nhấn mạnh mối liên hệ giữa truyền thống kể chuyện của Nhật Bản với ảnh hưởng từ văn học phương Tây trong điện ảnh Kurosawa. Nhiều bộ phim của ông cho thấy sự tiếp thu sáng tạo từ các tác phẩm của Shakespeare và Dostoevsky, qua đó chuyển hóa cảm hứng văn chương thành một ngôn ngữ điện ảnh độc đáo, giàu tính biểu đạt và có sức lan tỏa rộng rãi.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi, cởi mở với nhiều câu hỏi xoay quanh phong cách điện ảnh của Kurosawa, vị trí của ông trong bối cảnh điện ảnh Nhật Bản hậu chiến cũng như ảnh hưởng đối với điện ảnh thế giới. Qua các trao đổi, GS. Yomota tiếp tục gợi mở thêm những cách tiếp cận điện ảnh Kurosawa từ góc nhìn liên ngành, nổi bật là mối quan hệ giữa điện ảnh, văn học và triết lý nhân sinh.

Ảnh 4. Đạo diễn Phan Đăng Di chia sẻ tại phần thảo luận.

Ảnh 5,6. Người tham dự đặt câu hỏi, trao đổi cùng diễn giả.

Đáng chú ý, một số ý kiến tại tọa đàm cũng mở ra hướng nhìn điện ảnh từ bình diện lịch sử – xã hội, đặc biệt là sự khác biệt trong cách tiếp cận đề tài chiến tranh và ký ức lịch sử giữa Nhật Bản và Việt Nam. Từ đó, chương trình không chỉ góp phần mở rộng nhận thức về điện ảnh Nhật Bản mà còn khơi gợi thêm nhiều hướng nghiên cứu học thuật cho người tham dự.

Khép lại chương trình, đại diện Ban Tổ chức gửi lời cảm ơn đến GS. Yomota Inuhiko cùng các vị khách mời đã tham gia và chia sẻ những góc nhìn học thuật giá trị. Tọa đàm được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở ra những cơ hội giao lưu, kết nối và hợp tác trong nghiên cứu văn hóa – nghệ thuật giữa Việt Nam và Nhật Bản trong thời gian tới.

Ảnh 7. TS. Đào Lê Na, đại diện Ban Tổ chức gửi lời cảm ơn đến GS. Yomota Inuhiko.

Tin, ảnh: Gia Hân, Trúc Hà

Cùng với Tỏa sáng đất trời Nam của Hoàng Kim Đáng, Thơ Việt Nam sau năm 1975: Diện mạo và bản sắc của Nguyễn Thanh Tâm, Truyện Kiều ở Nam bộ của Nguyễn Thanh Phong, Ba nghìn thế giới thơm của Nhật Chiêu đã được trao Mức B tại Lễ trao thưởng lần thứ XI của Hội đồng Lý luận trung ương, tối 29/12 tại Hà Nội.

Lễ trao giải đã vinh danh 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết, với 2 mức A, 4 mức B, 8 mức C và 9 mức Khuyến khích.

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu chia sẻ: "Tác phẩm viết ra mà được công nhận là một niềm vui. Nhưng vì tình hình sức khỏe, tôi không thể trực tiếp ra Hà Nội nhận giải được, đơn vị xuất bản Ba nghìn thế giới thơm đã cử đại diện nhận giúp".

Một ghi nhận mới mẻ

Đây là lần hiếm hoi Hội đồng Lý luận trung ương trao thưởng cho tác phẩm nghiên cứu về văn học nước ngoài. Ba nghìn thế giới thơm xuất bản lần đầu năm 2007, lần tái bản năm 2024 Nhật Chiêu đã bổ sung 9 chương hoàn toàn mới, tạo thành ấn bản hoàn chỉnh nhất, gồm 27 chương sắp xếp có ngụ ý, theo mức độ tiếp nhận từ dễ đến khó và càng về sau càng mở rộng tinh thần triết lý và thẩm mỹ trong thơ ca Nhật Bản.

Đơn vị xuất bản "Ba nghìn thế giới thơm" đã cử đại diện nhận giải giúp Nhật Chiêu. Ảnh: Văn Điệp - TTXVN

Từng trang sách dẫn dắt độc giả khám phá thế giới kỳ bí, phiêu lưu của các thể loại thơ của Nhật Bản, từ waka, tanka, đến haiku, renka. Thể thơ ngắn nhất thế giới - haiku (hài cú), gồm 17 âm tiết - theo Nhật Chiêu "là món quà trao tặng cho ta một niềm vui lặng lẽ, như một làn hương nhẹ bay đi. Thơ không tiêu đề, không đối, không vần, không cầu kỳ. Trong thơ ca Nhật, làn hương biểu hiện cách thế kết nối các thi ảnh với nhau, một làn hương vô hình nhưng có thể sáng tạo ra bao ý nghĩa. Mà vẫn rất bí ẩn".

Đây là lần hiếm hoi Hội đồng Lý luận trung ương trao thưởng cho tác phẩm nghiên cứu về văn học nước ngoài

Tác giả dẫn dắt người đọc bước vào khu vườn ngôn từ qua cách phân tích sâu sắc về lịch sử, văn hóa, cảm thức thiên nhiên, triết lý, lý tưởng thẩm mỹ của người Nhật để giúp độc giả hiểu về ngữ cảnh và ý nghĩa của từng bài thơ. Những ẩn dụ và biểu tượng trong thơ ca Nhật Bản được tác giả giải thích tỉ mỉ và đào sâu cặn kẽ các quy tắc và phong cách sáng tác của những thể loại thơ truyền thống như tanka, haiku và renga… đưa người đọc vào thế giới thơ mộng và tinh tế của thơ ca, vừa mang lại kiến thức nền tảng để hiểu và cảm nhận sâu sắc hơn về nghệ thuật này.

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu và cuốn "Ba nghìn thế giới thơm", ảnh chụp năm 2024, khi sách vừa tái bản

Như thơ của Basho: "Chẳng quên trong đời/ Mùa cô tịch trắng/ Của giọt sương rơi", hoặc của Kobayashi Issa: "Mưa mùa Thu rơi/ Một con ngựa nhỏ/ Đến phiên chợ trời", vẻ đẹp mộc mạc, bình an của thiên nhiên vương đậm chất thiền, bởi haiku đồng nghĩa với nghệ thuật và đạo. Từng câu thơ bàng bạc tinh thần triết lý và thẩm mỹ đặc trưng của xứ sở hoa anh đào: sự tương quan giữa con người và thiên nhiên, khoảnh khắc của cuộc đời: "Bên dòng Sumida/ Chú chuột kia uống nước/ Mưa mùa Xuân pha". Có thể thấy, trong haiku, các tác giả quan tâm đến tất cả động tĩnh quanh mình, dù rất nhỏ nhoi. Họ yêu quý từng giây phút sống và hướng đến sự bình đẳng với vạn vật

Công lao "khai sơn phá thạch"

"Người nghiên cứu văn học Nhật Bản thì nhiều, nhưng thầy Nhật Chiêu thì chỉ có một. Đó là một triết nhân nghệ sĩ từ đầu đến chân và cả trong cách sống. Công lao khai sơn phá thạch của thầy cho việc nghiên cứu văn hóa nghệ thuật rất lớn". Đây là lời của giáo sư Đào Hữu Dũng (bút danh Nguyễn Nam Trân), là dịch giả của nhiều tác phẩm văn học Nhật Bản, đồng thời cũng là nhà nghiên cứu văn hóa và văn học Nhật Bản uyên thâm. Vì sao ông lại có lời đánh giá trân trọng đến vậy?

Dù Việt Nam - Nhật Bản đã có mối giao thương từ cuối thế kỷ 16, nhưng văn học Nhật Bản chỉ mới được dịch thuật và phổ biến trong khoảng trăm năm gần đây. Việc nghiên cứu, giảng dạy văn học xứ Phù Tang cũng bắt đầu từ sau 1975, mà Nhật Chiêu là một trong những cánh chim đầu đàn, tiên phong soạn tài liệu, sách giáo trình để giảng dạy trong trường đại học và sách giáo khoa phổ thông, cũng như nghiên cứu chuyên sâu.

Nhật Chiêu là chuyên gia tiên phong về văn học Nhật Bản tại Việt Nam

Hàng loạt công trình của Nhật Chiêu như Basho và thơ haiku (NXB Văn học, 1994), Văn học Nhật Bản - Từ khởi thủy đến 1868 (xuất bản 1996), Nhật Bản trong chiếc gương soi (1995), Thơ ca Nhật Bản (1998)… đã trở thành tư liệu quý giá cho những ai bắt đầu tìm hiểu về văn học Nhật Bản, là tư liệu trích dẫn cho các bài lý luận phê bình, nghiên cứu, luận văn, luận án, đẩy mạnh phát triển tiếp nhận văn học Nhật Bản ở Việt Nam.

Một số sách nghiên cứu rất hấp dẫn và nổi tiếng của Nhật Chiêu

Đánh giá thành tựu của văn học Nhật Bản, nhà văn Nhật Chiêu nghĩ rằng yếu tố quyết định là đó tình yêu bao la dành cho thiên nhiên, cái đẹp, là tinh thần tự do trong đời sống Nhật Bản. Ở xứ Phù Tang, cả cộng đồng dành cho thiên nhiên, cái đẹp niềm say mê lạ lùng. Người Nhật hoàn toàn tự do trong lối sống, trong văn hóa, tôn giáo, triết học, nên khi gặp được Thiền tông, đã trở thành yếu tố tiêu biểu trong đời sống, bộc lộ rõ trong văn chương.

Với bề dày uy tín học thuật, Nhật Chiêu là giám khảo thường xuyên của nhiều cuộc thi nghiên cứu văn học Nhật Bản như Giải thưởng Inoue Yasushi, cuộc thi sáng tác thơ Haiku…

Truyền lửa văn chương

Trong lĩnh vực nghiên cứu, Nhật Chiêu từng được xưng tụng là "ông hoàng thơ haiku tại Việt Nam", do số lượng thơ haiku đồ sộ được ông dịch thuật, giới thiệu, đã tạo nên làn sóng tìm hiểu thể thơ độc đáo của Nhật Bản, các câu lạc bộ thơ haiku mở ra trên khắp các tỉnh thành.

Tuy nhiên, từ lúc bắt đầu bước vào con đường tiếp nhận văn học cho đến nay, điều mà Nhật Chiêu hướng đến là giới thiệu độc giả những tuyệt tác kỳ thư của văn chương thế giới từ Ấn Độ, Hy Lạp, Trung Quốc, Nhật Bản, Trung Cận Đông… đến tác giả mới như Jon Fosse giải Nobel 2023. Ông liên tục đọc xen kẽ các nhà văn, nhà thơ khác nhau từ phương Đông đến phương Tây, đọc nhiều xu hướng khác nhau qua các ngôn ngữ khác nhau để học tập, tiếp tục mang tính toàn thể.

Tập thơ giao lời kể và thơ tượng quẻ

Gần đây, Nhật Chiêu thường xuyên có những buổi giảng sâu rộng về văn học Việt Nam, thí dụ về Truyện Kiều, về thơ Thiền Lý - Trần, về thơ chữ Nôm của Trần Nhân Tông, về sự khởi đầu của văn chương tiếng Việt…

Điểm sơ lượt qua hoạt động trên của học giả Nhật Chiêu, chúng ta có thể thấy sau khi về hưu, rời giảng đường đại học, ông vẫn tiếp tục say mê nghiên cứu văn học và dành nhiều thời gian bình giảng văn chương ở khắp nơi để truyền ngọn lửa khơi gợi cảm hứng tình yêu tiếng Việt, yêu thi ca qua những trang sách.

Thể nghiệm ngôn từ trong văn chương

Trong sáng tác, mỗi tác phẩm đòi hỏi khả năng sử dụng ngôn từ riêng của tác giả. Nhật Chiêu cũng là một "tay chơi" liên tục vùng vẫy trong cõi tiếng Việt. Sau loạt tác phẩm dịch thuật, Nhật Chiêu bước qua địa hạt sáng tác với Đi dưới mưa hồng (NXB Văn nghệ, 2007), Mưa mặt nạ (NXB Văn nghệ, 2008), Lời tiên tri của giọt sương (NXB Hội Nhà văn, 2011), Ân ái với hư không (NXB Văn hóa văn nghệ, 2015)…

Tập truyện

Tập truyện của ông khác lạ so với tác phẩm thông thường với đủ loại truyện nhỏ, truyện lạ, truyện đêm, truyện đâu, truyện hư, truyện mê, truyện ai, truyện chơi, truyện thời… Nhật Chiêu đã tạo ra loạt truyện mới mẻ, kỳ lạ.

Những sáng tác của Nhật Chiêu được Trần Hoài Anh gọi ông là "đứa con hoang" của văn chương Nam bộ: "một nhà văn Nam bộ lạ lùng ở chỗ văn chương của Nhật Chiêu không hề mang chút hơi hướm nào của văn chương Nam bộ từ trong cốt cách, trong nội dung và hình thức biểu đạt của nó. Nhật Chiêu là người đi đến tận cùng cái đẹp, có thể nói anh là con người của chủ nghĩa duy mỹ và duy cảm gắn với nhân sinh".

Địa hạt của thơ, dấu chân sáng tạo của Nhật Chiêu đậm nét hơn qua hàng loạt thể thơ mới do ông khởi xướng như thơ giao lời kể, thơ tượng quẻ dựa theo hình thức của các quẻ trong Kinh Dịch trong mỗi bài thơ, nhịp thơ đi theo nhịp của các hào âm và dương; thơ đôi đồng phương haiku - lục bát, thơ lục bát tán hoa, thơ lục bát lục bình thanh…

Lê Ngọc Hân

Nguồn: Thể thao và Văn hóa, ngày 30.12.2025.

K.VH&NNH - Sáng ngày 04.3.2026, tại phòng C105 (cơ sở Sài Gòn), Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã tổ chức Tọa đàm khoa học quốc tế “Sử học tiền hiện đại Việt Nam: Chính trị, Đạo đức và Văn chương”, thu hút sự quan tâm của đông đảo giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên. Buổi tọa đàm thuộc chuỗi chương trình mời các chuyên gia quốc tế thuyết giảng nhằm thúc đẩy giao lưu học thuật, chia sẻ kiến thức về các vấn đề văn hóa, lịch sử, văn chương giữa Việt Nam và thế giới.

Tham dự tọa đàm có PGS.TS. Phan Mạnh Hùng, Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học; TS. Lê Ngọc Phương và TS. Đào Lê Na, Phó Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học; PGS.TS. Bùi Thanh Truyền, Chủ tịch Hội đồng Lý luận – Phê bình Hội Nhà văn TP.HCM, Trưởng Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; PGS.TS. Đoàn Lê Giang, nguyên Trưởng khoa Văn học, cùng nhiều giảng viên, nhà nghiên cứu quan tâm đến sử học Việt Nam tiền hiện đại. Tọa đàm do TS. Trần Tịnh Vy điều phối. 

Diễn giả chính của chương trình là GS.TS. Thomas Engelbert, Trưởng Phân khoa Việt Nam học, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Đông Nam Á, Viện Á–Phi, Đại học Hamburg (Cộng hòa Liên bang Đức). Với kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu về các vấn đề dân tộc của các cộng đồng thiểu số Việt Nam, bản chất của lịch sử trong mối tương quan với văn học tiền hiện đại và hiện đại, giáo sư Engelbert mang đến một bài giảng thú vị về vai trò của sử học và sử gia cũng như ranh giới giữa lịch sử và ký ức.

Mở đầu, giáo sư trình bày trường hợp Kim Quy Truyện trong Lĩnh Nam chích quái như một nghiên cứu trường hợp về sự giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và Việt Nam. Từ các đối sánh về motif, địa danh và lối kể, diễn giả đặt vấn đề về tính xác thực lịch sử trong truyền thuyết Việt Nam, nhấn mạnh khía cạnh đạo đức như sợi chỉ đỏ xuyên suốt các diễn ngôn và câu chuyện lịch sử cũng như đặc tính di cư của motif văn học nói chung. Truyện Kim Quy, một truyền thuyết lịch sử thành văn, phản ánh sự dung hợp của các nguyên tắc Nho giáo (hiếu thảo, trung thành), tư tưởng Phật giáo (nghiệp báo, nhân quả) và các nghi lễ, tín ngưỡng Đạo giáo. Một câu hỏi thú vị mà diễn giả đặt ra ở phần hai của bài thuyết trình đó là mục đích của Ngô Sĩ Liên khi đưa truyền thuyết vào Đại Việt Sử ký toàn thư, qua đó là vai trò của sử gia vào thế kỷ XV. Một số nguyên nhân được diễn giả đề xuất đó là nhằm khẳng định tính chính danh của triều đại đương thời, chiều sâu văn hóa của Đại Việt và nhu cầu thiết lập mạch lịch sử liên tục nhằm củng cố chủ quyền và bản sắc. Việc sử dụng nhiều nguồn sử liệu chính thống lẫn lưu truyền trong dân gian một mặt cho thấy cách thức các sử gia hệ thống hóa và tái hiện lịch sử dân tộc, mặt khác nhấn mạnh vai trò của sử gia không chỉ là những nhà chép sử mà còn là người thầy, nhà bình luận, phán xét.

Phần thảo luận diễn ra trong không khí sôi nổi và hào hứng. Nhiều bình luận và câu hỏi được đặt ra xoay quanh tính liên văn hoá, liên văn bản và nguồn gốc của các motif trong truyền thuyết lịch sử, cũng như mối quan hệ giữa huyền sử và chính sử. Trước những vấn đề được đặt ra, GS.TS. Engelbert cho rằng việc xác định cụ thể nguồn gốc của truyền thuyết lịch sử tương đối phức tạp do sự giao thoa mạnh mẽ giữa các nền văn hóa đồng văn. Thay vì phủ nhận tính bản địa, giáo sư nhấn mạnh rằng các câu chuyện tiền hiện đại luôn mang dấu tích của văn hóa dân gian và việc đưa thần thoại vào chính sử (như cách làm của Ngô Sĩ Liên) không đơn thuần là ghi chép sự thật khách quan, mà còn nhằm mục đích giáo huấn, can ngăn và thể hiện quan điểm chính trị - đạo đức của người viết sử.

Tổng kết tọa đàm, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng, Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, gửi lời cảm ơn đến GS.TS Engelbert, nhấn mạnh những đóng góp của giáo sư trên phương diện học thuật, đồng thời bày tỏ mong muốn thúc đẩy các hoạt động hợp tác sâu rộng hơn giữa Đại học Hamburg với đội ngũ giảng viên, sinh viên của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học trong tương lai.

Tin, ảnh: Thanh Tuyền, Trúc Hà

Sáng ngày 20.12, tại Hà Nội, Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tổ chức Lễ trao Giải thưởng Văn nghệ Dân gian năm 2025 cho 49 công trình tiêu biểu. Cơ cấu giải thưởng năm nay gồm: 3 giải Nhì B; 9 giải Ba A; 21 giải Ba B; 14 giải Khuyến khích và 2 Tặng phẩm. Đáng chú ý, Lễ trao Giải thưởng Văn nghệ Dân gian không có công trình nào được trao giải Nhất.

Trong số 3 công trình đạt giải Nhì B – mức giải cao nhất mùa giải năm nay – có công trình “Văn học dân gian Cà Mau” do TS. La Mai Thi Gia (chủ biên), TS. Phan Xuân Viện, TS. Lê Thị Thanh Vy và CN. Lê Thanh Toàn (Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM) biên soạn.

GS.TS. Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, phát biểu tại chương trình - Ảnh: Báo Quân đội nhân dân

Theo GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam – dù năm nay không có công trình vượt trội như mùa giải 2024, nhưng chất lượng các công trình nhìn chung đồng đều hơn. Hội đã tiếp nhận 70 công trình đăng ký dự giải, tăng so với 67 công trình năm 2024. Số lượng công trình đạt từ giải Ba B trở lên là 33 công trình, trong khi giải Khuyến khích chỉ còn 14 công trình (năm 2024 là 24 công trình).

Công trình Văn học dân gian Cà Mau được đánh giá cao bởi tính công phu và giá trị khoa học, khi vừa sưu tầm tư liệu hoàn toàn mới, vừa khảo cứu chuyên biệt về đời sống văn học dân gian vùng đất cực Nam Tổ quốc. Theo nhóm biên soạn, đây là lĩnh vực quan trọng góp phần định hình bản sắc văn hóa Cà Mau, nhưng trước nay chưa có nhiều công trình hệ thống và toàn diện.

TS. La Mai Thi Gia (chủ biên) (người thứ 3 từ phải sang) cùng các tác giả được trao giải Nhì B, Giải thưởng Văn nghệ Dân gian năm 2025 - Ảnh: Hội VNDGVN

Trong quá trình điền dã, nhóm nghiên cứu đã thu thập được nguồn tư liệu phong phú, phục vụ thiết thực cho công tác bảo tồn di sản văn hóa dân gian Nam Bộ. Công trình giới thiệu 1.237 tác phẩm, gồm: 577 câu ca dao, 358 câu tục ngữ, 93 truyền thuyết, 80 câu đố, 78 truyện cười, 24 truyện cổ tích và 24 bài vè, đồng thời chỉ ra những đặc điểm tiêu biểu của văn học dân gian Cà Mau trong từng thể loại. Qua đó có thể thấy, văn học dân gian Cà Mau vừa tiếp nối truyền thống văn học dân gian Việt Nam, vừa mang đậm dấu ấn riêng của địa phương.

Đây cũng là thành quả chung của tập thể giảng viên và 252 sinh viên Khoa Văn học (nay là Khoa Văn học và Ngôn ngữ học) tham gia sưu tầm thực địa trong các năm 2022, 2023 và 2024, tiếp nối chuỗi hoạt động nghiên cứu văn học dân gian Nam Bộ đã được triển khai nhiều năm qua tại Khoa.

Giải thưởng Văn nghệ dân gian là giải thưởng thường niên do Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tổ chức, nhằm vinh danh các công trình nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và sáng tác tiêu biểu trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật dân gian. Đây là một trong những giải thưởng uy tín trong giới nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, góp phần khuyến khích bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân gian của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời ghi nhận những đóng góp học thuật có giá trị thực tiễn và lâu dài đối với đời sống văn hóa đương đại.

Thanh Toàn

K.VH&NNH - Ngày 22.12.2025, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Xã hội trí tuệ nhân tạo và vận hội cho Việt Nam”. Tọa đàm thu hút nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, học viên, sinh viên quan tâm tham dự.

Diễn giả Nguyễn Anh Tuấn

Đại diện Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa phát biểu về vị trí của khoa học xã hội và nhân văn trong môi trường xã hội trí tuệ nhân tạo. Theo ông, trong kỉ nguyên số, việc đối thoại giữa khoa học công nghệ và nhân văn, giữa bản sắc cá nhân và xu hướng toàn cầu hóa là điều cần thiết để kiến tạo một xã hội phát triển bền vững.

Diễn giả Nguyễn Anh Tuấn – đồng sáng lập, đồng Chủ tịch và Giám đốc diễn đàn Toàn cầu Boston trình bày về xã hội trí tuệ nhân tạo và vận hội cho Việt Nam. Ông cho biết ý tưởng về mô hình xã hội trí tuệ nhân tạo đã được bắt đầu từ sớm và thu hút sự quan tâm của nhiều chính trị gia, nhà hoạch định chính sách trên thế giới. Việc vận dụng trí tuệ nhân tạo hiệu quả có khả năng hỗ trợ cho việc điều hành xã hội, giúp đỡ người dân trong các công tác hành chính, đẩy nhanh tốc độ phát triển,…

Ông Nguyễn Anh Tuấn cũng nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo là một công cụ hỗ trợ đắc lực để phát triển, đổi mới xã hội. Ông gợi ý về một Chính phủ 24/7, trung tâm giao dịch và sáng tạo tài sản số, công viên điện ảnh, v.v. cho Việt Nam. Để xây dựng hình ảnh thương hiệu Việt Nam trên toàn cầu trong thời đại số, các ngành khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò dẫn dắt, định hướng sử dụng trí tuệ nhân tạo hiệu quả.

PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa Văn học trao tặng Thư Cảm ơn cho diễn giả Nguyễn Anh Tuấn

Trong phiên thảo luận, tọa đàm đã nhận được nhiều câu hỏi thiết thực liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong đời sống, kinh tế, giáo dục, nghệ thuật, v.v. Diễn giả và cử tọa đồng ý rằng trí tuệ nhân tạo là công cụ hữu ích trong nhiều lĩnh vực song công dân phải được trang bị kiến thức, kĩ năng để phòng ngừa những rủi ro trong tương lai.

Tọa đàm kết thúc thành công tốt đẹp, gợi mở nhiều suy ngẫm, ý tưởng về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong xã hội nói chung, trong việc nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nói riêng.

Thái Hà, Khánh Duy

K.VH&NNH - Chiều ngày 27.01.2026, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học đã tổ chức chương trình gặp gỡ, thăm hỏi và động viên sinh viên năm nhất khóa 2025-2029 đang học tập tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh (GDQP&AN), Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Hoạt động thể hiện sự quan tâm kịp thời của Khoa đối với sinh viên trong giai đoạn thích nghi với môi trường học tập và rèn luyện đặc thù.

Tham dự chương trình có TS. Đào Lê Na – Phó Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học; TS. La Mai Thi Gia – Giảng viên, Cố vấn học tập khóa 2025; TS. Nguyễn Thị Quốc Minh – Giảng viên, Cố vấn học tập khóa 2025; ThS. Võ Tuấn Vũ – Giảng viên, Cố vấn học tập khóa 2025, phụ trách công tác sinh viên; ThS. Lê Thị Trúc Hà – Chuyên viên, phụ trách công tác thanh niên; cùng đại diện Đoàn – Hội Khoa và các CLB/Đội/Nhóm trực thuộc.

Tại buổi gặp gỡ, sinh viên khóa 2025 – 2029 đã chia sẻ những tâm tư, cảm xúc và trải nghiệm trong tuần học đầu tiên tại Trung tâm. Nhiều ý kiến tập trung vào nhịp sinh hoạt theo kỷ luật, yêu cầu rèn luyện thể chất, cách sắp xếp thời gian học tập – nghỉ ngơi, cũng như những thay đổi về điều kiện sinh hoạt và thời tiết. Không khí trao đổi diễn ra cởi mở, thân tình, giúp lãnh đạo Khoa và giảng viên nắm bắt kịp thời tình hình, từ đó có những hỗ trợ phù hợp.

Đại diện lãnh đạo Khoa và đội ngũ giảng viên đã ghi nhận tinh thần học tập nghiêm túc, thái độ tích cực của sinh viên; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thích nghi với môi trường quân sự, hướng dẫn cách giữ sức khỏe, duy trì tâm thế ổn định, cũng như khích lệ các em phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động và kỷ luật trong suốt thời gian học tập tại Trung tâm.

Dù còn nhiều thử thách trong sinh hoạt và rèn luyện, sinh viên năm nhất vẫn thể hiện rõ sự quyết tâm và tinh thần trách nhiệm, tích cực tham gia chương trình với thái độ cầu thị, tự tin. Thông qua hoạt động này, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học tiếp tục khẳng định tinh thần đồng hành cùng sinh viên không chỉ trong học tập chuyên môn mà còn trong quá trình rèn luyện, trưởng thành.

Chương trình là dịp kết nối giữa sinh viên với giảng viên, Đoàn – Hội và các CLB/Đội/Nhóm của Khoa, góp phần tạo động lực để sinh viên hoàn thành tốt học phần GDQP&AN và sẵn sàng cho chặng đường học tập sắp tới tại Khoa Văn học và Ngôn ngữ học.

Tin, ảnh: Đoàn - Hội Khoa Văn học và Ngôn ngữ học

Ngày 21/12, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), Ngày hội Nghệ thuật 2025 chính thức diễn ra với chuỗi hoạt động đa dạng, tạo nên một không gian giao lưu, kết nối giữa giảng viên, sinh viên cùng các nghệ sĩ và người làm nghệ thuật. 

Ngày hội Nghệ thuật là sự kiện do sinh viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) tổ chức, nhằm tạo không gian kết nối giữa những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật. 

Với chủ đề Hoa chào ngõ hạnh, sự kiện kỳ vọng sẽ mở ra một điểm khởi đầu tích cực cho các chương trình giao lưu, sáng tạo và lan tỏa các giá trị nghệ thuật trong cộng đồng sinh viên.

Không gian kết nối các thực hành nghệ thuật

Chia sẻ về ý nghĩa sự kiện, TS Đào Lê Na (Trưởng Bộ môn Nghệ thuật học, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học) cho biết khu đô thị đại học TP.HCM là nơi tập trung đông đảo sinh viên nhưng không gian dành cho các hoạt động nghệ thuật và văn hóa vẫn còn rất hạn chế. Vì thế, ngày hội sẽ góp phần nuôi dưỡng khả năng cảm thụ nghệ thuật cho người trẻ đang học tập và sinh sống tại đây, mà trong đó sinh viên sẽ là người giữ vai trò mở ngõ, lan tỏa và kết nối.

Với mong muốn xây dựng một không gian đối thoại nghệ thuật bền vững, sự kiện hướng tới trở thành một hoạt động văn hóa - học thuật thường niên, góp phần lan tỏa tinh thần nghệ thuật, sáng tạo và nhân văn đến sinh viên nói riêng và những người yêu nghệ thuật nói chung.

Nổi bật trong khuôn viên sự kiện là không gian triển lãm và hội chợ nghệ thuật, trưng bày đa dạng các tác phẩm do sinh viên và những người làm nghệ thuật thực hiện. Tại đây, người tham dự có thể chiêm ngưỡng triển lãm phục trang, phục sức cải lương, triển lãm các tác phẩm nghệ thuật của trẻ đặc biệt hoặc đến với gian hàng thư pháp, mặt nạ hát bội và các sản phẩm nghệ thuật thủ công khác.

Bên cạnh đó, ngày hội còn có các hoạt động trình diễn nghệ thuật truyền thống và đương đại, với những tiết mục âm nhạc, sân khấu và trình diễn đặc sắc, tạo nên một không gian độc đáo, thú vị và đầy tính nghệ thuật. 

Ngoài ra, các buổi trò chuyện và thực hành chuyên sâu về diễn xuất, biên kịch, hội họa… với sự hướng dẫn trực tiếp từ các nghệ sĩ và những người làm việc trong lĩnh vực sáng tạo giúp người tham gia trực tiếp rèn luyện kỹ năng và khai mở tư duy sáng tạo. 

Từ chất liệu văn hóa đến kịch bản phim thị trường

Cũng trong khuôn khổ chương trình, F35 Story (nhóm biên kịch phim Quỷ cẩu, Truy tìm long diên hương…) đã có những chia sẻ về kinh nghiệm ứng dụng chất liệu văn hóa trong xây dựng kịch bản phim điện ảnh, một hướng đi đang được nhiều nhà làm phim quan tâm trong bối cảnh thị trường điện ảnh Việt Nam ngày càng cạnh tranh.

Đại diện nhóm biên kịch, anh Lê Công Sơn cho biết đề bài ban đầu của Truy tìm long diên hương chỉ dừng lại ở việc xây dựng một bộ phim hành động với mô típ truy tìm báu vật. Tuy nhiên, đây là dạng câu chuyện đã xuất hiện khá phổ biến trong điện ảnh khu vực và thế giới, với những tác phẩm thành công rực rỡ nhờ gắn kết chặt chẽ giữa yếu tố hành động và văn hóa bản địa. Từ thực tế đó, nhóm biên kịch buộc phải tìm một hướng tiếp cận khác, vừa quen thuộc với khán giả đại chúng, vừa tạo được điểm nhận diện riêng cho tác phẩm.

Do đó, nhóm quyết định lựa chọn bối cảnh làng chài kết hợp với câu chuyện về báu vật long diên hương và các yếu tố của võ thuật Tây Sơn để tạo ra hướng đi khác biệt cho bộ phim hành động này. Tuy nhiên, trong thực tế, tín ngưỡng truyền thống của cư dân miền biển là thờ cá ông, chứ không phải thờ long diên hương. Vì vậy, theo chị Huỳnh Thu Trang, ê-kíp đã phải sáng tạo một thế giới hư cấu để tượng cá ông trở thành một vật báu có giá trị thương mại nhằm hợp lý hóa các tình tiết của câu chuyện.

Lý giải cho cách tiếp cận này, anh Phạm Cao Nhân cho rằng điện ảnh nói riêng và nghệ thuật nói chung có thể cải biên các yếu tố văn hóa. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải giữ lại những giá trị cốt lõi, bởi mục tiêu cuối cùng của việc lồng ghép là để đưa văn hóa địa phương đến gần hơn với cộng đồng.

Tương tự, biên kịch Thu Trang nhấn mạnh rằng chất liệu văn hóa vừa là lợi thế vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, để việc lồng ghép đạt hiệu quả, người viết kịch bản cần có sự am hiểu thấu đáo, thái độ tôn trọng và trách nhiệm khi tiếp cận với những giá trị văn hóa được đưa vào tác phẩm.

Song, nhìn chung, các biên kịch đều nhận định rằng chất liệu văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một câu chuyện đủ sức chạm tới cảm xúc người xem. "Giá trị quan trọng nhất của nghệ thuật là khả năng khơi gợi cảm xúc. Vì vậy, trước hết biên kịch phải kể được một câu chuyện hay, rồi mới tính đến việc lồng ghép các yếu tố văn hóa vào" - anh Sơn chia sẻ.        

Khánh Châu, Quốc Huy

Nguồn: Thể thao và Văn hóa, ngày 21.12.2025.

K.VH&NNH - Chiều ngày 24.01.2026, tại phòng A.214, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM (10–12 Đinh Tiên Hoàng, phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh), Khoa Văn học và Ngôn ngữ học đã tổ chức thành công Hội nghị Nhà tuyển dụng và Cựu sinh viên năm 2026.

Đây là hoạt động được tổ chức hằng năm, nhằm lấy ý kiến góp ý từ nhà tuyển dụng và cựu sinh viên, từ đó cải tiến chương trình đào tạo, nâng cao khả năng đáp ứng của nguồn nhân lực phục vụ thị trường lao động, đồng thời hướng đến sự tăng cường kết nối, hợp tác giữa Khoa và các cơ quan, đơn vị tuyển dụng. Năm nay, Hội nghị được tổ chức nhằm lấy ý kiến phục vụ kế hoạch tái cấu trúc ngành Ngôn ngữ học và Nghệ thuật học năm 2026.

Hội nghị có sự tham dự của PGS.TS. Phan Mạnh Hùng - Trưởng Khoa, TS. Lê Ngọc Phương - Phó Trưởng Khoa, TS. Đào Lê Na - Phó Trưởng Khoa, Trưởng Ngành Nghệ thuật học, TS. Nguyễn Hoàng Trung - Trưởng ngành Ngôn ngữ học, ngoài ra Hội nghị có tham dự của các đại diện các doanh nghiệp, cơ quan truyền thông, xuất bản, giáo dục, sáng tạo nội dung; các cựu sinh viên ngành Ngôn ngữ học và Nghệ thuật học; cùng đội ngũ giảng viên của Khoa. Sự hiện diện đa dạng của các bên liên quan đã tạo nên diễn đàn đối thoại học thuật – nghề nghiệp cởi mở và hiệu quả.

PGS.TS. Phan Mạnh Hùng phát biểu tại Hội nghị

TS. Lê Ngọc Phương, Phó Trưởng Khoa phát biểu các mục đích tổ chức của Hội nghị

Nhà tuyển dụng và Cựu sinh viên năm 2026

Tại Hội nghị, đại diện Khoa đã giới thiệu tổng quan chương trình đào tạo cử nhân ngành Ngôn ngữ học và Nghệ thuật học, làm rõ mục tiêu, chuẩn đầu ra và định hướng phát triển trong bối cảnh thị trường lao động và công nghệ số thay đổi nhanh chóng. Các nhà tuyển dụng và cựu sinh viên đã chia sẻ nhiều ý kiến tích cực, đa dạng, xoay quanh các yêu cầu nghề nghiệp, năng lực thực tiễn của sinh viên sau tốt nghiệp, cũng như những kỹ năng cần được tăng cường trong quá trình đào tạo.

TS. Nguyễn Hoàng Trung, Trưởng ngành Ngôn ngữ học giới thiệu chương trình đào tạo cử nhân ngành Ngôn ngữ học

TS. Đào Lê Na, Phó Trưởng Khoa, Trưởng ngành Nghệ thuật học giới thiệu chương trình đào tạo cử nhân ngành Nghệ thuật học

Nhiều ý kiến của nhà tuyển dụng nhấn mạnh sự cần thiết của việc đẩy mạnh học phần thực hành, tăng cường trải nghiệm nghề nghiệp sớm, phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy liên ngành và khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa dạng. Các góp ý được ghi nhận là cơ sở quan trọng cho việc điều chỉnh, cập nhật chương trình đào tạo trong thời gian tới.

Chị Mai Vũ (Hãng phim 2 SCTV) nêu góp ý, trao đổi tại Hội nghị 

Chị Lữ Thị Thùy Vân (Tổng Giám đốc Công ty Lữ Gia Media) nêu góp ý, trao đổi tại Hội nghị

Chị Lê Kiều Duyên (Giám đốc Truyền thông và Sự kiện tại Victoria School) trao đổi tại Hội nghị 

Chị Nguyễn Thị Kim Tuyến (Người dẫn chương trình, cựu sinh viên ngành Ngôn ngữ học) nêu góp ý, trao đổi tại Hội nghị

Chị Dương Thị Thu Định (Giám đốc Công ty TNHH Go to Vietnamese Kingdom) nêu góp ý, trao đổi tại Hội nghị 

Chị Trần Thị Xuân Mai (Biên kịch, F35 Story) nêu góp ý, trao đổi tại Hội nghị

Hội nghị khép lại trong không khí đồng thuận, khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động kết nối nhà tuyển dụng và cựu sinh viên trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và hỗ trợ người học của Khoa.

Khoa Văn học và Ngôn ngữ học

K.VH&NNH - Chiều 26.01.2026, tại phòng C103 (cơ sở Sài Gòn, trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM), Khoa Văn học và Ngôn ngữ học tổ chức Tọa đàm khoa học quốc tế “Ngôn ngữ của âm thanh trong phim tự sự dưới góc độ tín hiệu học chức năng hệ thống”, thu hút gần 150 học giả, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên cao học, dự bị tiến sĩ và sinh viên tham dự. 

Tham dự chương trình có PGS.TS. Đặng Ngọc Lệ – Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Thành phố Hồ Chí Minh; TS. Huỳnh Thị Hồng Hạnh – nguyên Trưởng Khoa Ngôn ngữ học (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM); PGS.TS. Phan Mạnh Hùng – Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học; TS. Lê Ngọc Phương – Phó Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, cùng đại diện giảng viên và người học quan tâm đến hướng nghiên cứu liên ngành giữa ngôn ngữ học – tín hiệu học – điện ảnh. Tọa đàm do TS. Đào Lê Na – Phó Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học – đảm nhiệm điều phối.

Diễn giả của tọa đàm là TS. Thu Ngô (Ngô Thị Bích Thu) – giảng viên Trường Đại học New South Wales (Sydney, Úc), cô có nhiều đóng góp trong lĩnh vực Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống (SFL). Năm 2023, TS. Thu Ngô được trao Giải thưởng M.A.K. Halliday với công trình Modelling Paralanguage from the perspective of Systemic Functional Semiotics (đồng chủ biên cùng Susan Hood, J.R. Martin, Clare Painter, Bradley Smith, Michele Zappavigna).

Tại tọa đàm, TS. Thu Ngô trình bày tham luận The language of sounds in narrative films: A systemic functional semiotics perspective, mở rộng cách tiếp cận nghiên cứu theo hướng xem âm thanh như một hệ thống tạo nghĩa.

Tham luận đặc biệt nhấn mạnh một vấn đề xuất phát từ thực tiễn giáo dục tại Úc: phim được giảng dạy như một loại văn bản, tuy nhiên giáo viên phổ thông thường thiếu bộ công cụ/ siêu ngôn ngữ để mô tả và hướng dẫn học sinh phân tích lớp nghĩa của âm thanh trong phim, nhất là khi không có nền tảng âm nhạc học. Từ đó, diễn giả gợi mở các vấn đề nghiên cứu:

- Âm thanh trong phim góp phần tạo nên các hiệu ứng văn chương như thế nào?

- Dạy học về âm thanh như một yếu tố tham gia kiến tạo các hiệu ứng văn chương;

- Xây dựng siêu ngôn ngữ (metalanguage) để giáo viên và học sinh có thể nói về âm thanh (đặc biệt là âm nhạc) mà không cần hiểu biết chuyên sâu.

Ở bình diện phương pháp, diễn giả cũng gợi nhắc ba thao tác cốt lõi mà các nhà tín hiệu học thường thực hiện: (1) thu thập, ghi chép và hệ thống hóa nguồn lực ký hiệu; (2) khảo sát cách nguồn lực ấy được sử dụng trong bối cảnh cụ thể và cách con người nói về chúng; (3) đóng góp vào việc phát hiện, phát triển nguồn lực ký hiệu mới cũng như các cách sử dụng mới của nguồn lực hiện có (van Leeuwen, 2005, tr. 3).

Trên cơ sở hướng tiếp cận kết hợp giữa tín hiệu học chức năng hệ thống và nghiên cứu văn học, tham luận triển khai ba câu hỏi nghiên cứu trọng tâm, đồng thời đưa ra những gợi ý trả lời mang tính định hướng:

(1) Trong phim tự sự, có thể quan sát những loại âm thanh nào?

Tham luận đề xuất việc hệ thống hóa và phân loại âm thanh điện ảnh như bước nền tảng trong phân tích phim tự sự. Theo đó, âm thanh có thể được nhận diện theo nhiều tiêu chí: nguồn âm (lời thoại, âm nhạc, hiệu ứng âm thanh); tính chất âm nhạc (giọng hát có/không có lời, nhạc khí); mối quan hệ với thế giới tự sự (nội tại/ngoại tại; xuất hiện trong/ngoài khung hình); và vị thế trong cấu trúc thính giác (tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh). Cách phân loại này cho thấy âm thanh trong phim được tổ chức như một hệ thống nguồn lực ký hiệu, có thể quan sát, mô tả và phân tích một cách có phương pháp. Tiếp đó, diễn giả triển khai khái niệm khả năng tạo nghĩa (affordances) của âm thanh điện ảnh, xem âm thanh như một văn bản âm thanh (sound text), có thể mô tả qua các tham số như nhịp điệu, cường độ, giai điệu, âm sắc và tổ chức âm thanh.

(2) Trong ngữ cảnh của bộ phim, các loại âm thanh ấy có thể kiến tạo những kiểu nghĩa nào?

TS. Thu Ngô chuyển sang nội dung mô hình hóa chức năng liên nhân của âm thanh trong phim, tập trung lý giải cách âm nhạc và hiệu ứng âm thanh tham gia kiến tạo ý nghĩa liên nhân trong ngữ cảnh phim, tức cơ chế âm thanh tác động đến người xem, tổ chức cảm xúc và định hướng thái độ trong quá trình tiếp nhận. Từ khung lý thuyết này, diễn giả gợi mở khả năng tiếp cận âm thanh phim từ các hệ thống ngữ nghĩa diễn ngôn trong SFL để minh họa hướng mô hình hóa các lớp nghĩa do âm nhạc và hiệu ứng âm thanh kiến tạo. Diễn giả đồng thời điểm lại một số nhận định trong nghiên cứu âm thanh điện ảnh, nhấn mạnh sự phân công chức năng tương đối: lời thoại thiên về dẫn dắt thông tin theo hướng lý trí, âm nhạc nâng đỡ và khuếch đại cảm xúc, còn hiệu ứng âm thanh góp phần tổ chức thông tin và hiệu quả hiện thực của cảnh phim. Trên cơ sở đó, tham luận hệ thống hóa các chức năng thường gặp của nhạc phim (đặc biệt là nhạc nội/ngoại truyện): tạo hiệu ứng kịch tính (căng thẳng, hồi hộp), phối hợp với tiếng động để tăng mức độ ám gợi, hoặc tạo hiệu ứng hài thông qua tương phản giữa tâm trạng do âm nhạc kiến tạo với hình ảnh.

(3) Âm thanh đóng góp ra sao vào việc biểu hiện các khái niệm và giá trị “văn chương” của phim như văn bản tự sự, trong tương tác với các nguồn lực điện ảnh khác?

Theo hướng này, âm thanh được xem như nguồn lực hỗ trợ khắc họa nhân vật, thúc đẩy tương tác, hành động cốt truyện, kiến tạo không gian, đồng thời tạo lập các thủ pháp tự sự như hồi hộp, căng thẳng, bất ngờ hay hài hước.

Ở phần thảo luận, người tham dự tập trung đặt câu hỏi về lý do nghiên cứu âm thanh trong phim thường gặp khó khăn, cũng như cách phân biệt giữa Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống và Tín hiệu học Chức năng Hệ thống khi mở rộng đối tượng phân tích từ ngôn ngữ sang các nguồn tạo nghĩa khác. Từ các băn khoăn đó, TS. Thu Ngô làm rõ thêm một số tiêu chí quan sát và hướng thao tác trong phân tích âm thanh phim, như nhận diện quan hệ âm nhạc – cảm xúc (gợi ý dấu hiệu như hợp âm trưởng/hợp âm thứ; nhịp điệu mạnh/nhịp điệu nhẹ), phân biệt liên nhân nội ngôn/ngoại ngôn, xác định nền – tiêu điểm, mô tả tính chất âm thanh, và khả năng đo lường khách quan một số tham số bằng công cụ PRAAT.

Đại diện Ban tổ chức, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng nhấn mạnh ý nghĩa của tọa đàm trong việc mở rộng nghiên cứu sang các hệ thống ký hiệu đa phương thức, qua đó bổ sung cơ sở lý luận và phương pháp cho hướng phân tích văn bản phim trong đào tạo và nghiên cứu hiện nay. PGS.TS. Phan Mạnh Hùng đồng thời liên hệ đến mô hình giáo dục khai phóng tại Úc với tinh thần liên ngành, coi trọng năng lực đọc–hiểu các văn bản đa phương thức và phát triển tư duy phản biện, từ đó gợi mở khả năng vận dụng các khung tiếp cận mới vào giảng dạy và học tập trong bối cảnh giáo dục đại học. Trên tinh thần đó, đại diện Ban tổ chức bày tỏ mong muốn tiếp tục trao đổi, mở rộng kết nối và hợp tác học thuật với TS. Thu Ngô trong các hoạt động khoa học thời gian tới.

Tọa đàm khép lại trong không khí trao đổi sôi nổi, cởi mở và giàu tính liên ngành, mở ra nhiều hướng kết nối giữa các nhóm nghiên cứu, giảng viên và người học quan tâm đến lĩnh vực ngôn ngữ học – tín hiệu học – điện ảnh. Khoa Văn học và Ngôn ngữ học trân trọng cảm ơn TS. Thu Ngô và quý đại biểu, khách mời cùng toàn thể người tham dự đã đóng góp vào thành công của chương trình, qua đó tiếp thêm động lực để Khoa tiếp tục tổ chức các hoạt động học thuật chuyên sâu, cập nhật xu hướng và tăng cường giao lưu quốc tế trong thời gian tới.

Trúc Hà

Ảnh: Khánh Duy

Ngày 18-12, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức Tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề “Định vị nhà văn trong trường văn học: Kinh tế, hội đoàn, ngôn ngữ và bản sắc”.

Tọa đàm quy tụ các chuyên gia và nhà nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước như: PGS-TS Spencer Lee-Lenfield (Khoa Văn học so sánh, Đại học Harvard, Hoa Kỳ); PGS-TS Phùng Ngọc Kiên (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội); TS Đoàn Ánh Dương (Viện Văn học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) và TS Đỗ Thị Thu Huyền (Tạp chí Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật - Hội đồng lý luận Trung ương).

Tại tọa đàm, PGS-TS Spencer Lee-Lenfield trình bày tham luận với chủ đề “Khả dịch và bất khả dịch trong trường văn hóa: nhìn từ văn học Việt Nam và Hàn Quốc”.

Theo ông, nhiều ngôn ngữ trên thế giới cho rằng những đặc trưng mang tính "bất khả dịch" (untranslatable) chính là yếu tố định hình bản sắc ngôn ngữ – văn hóa. “Tính bất khả dịch” được hiểu là những trường hợp mà một văn bản hoặc phát ngôn trong ngôn ngữ nguồn không thể chuyển tải đầy đủ sang ngôn ngữ khác, do thiếu sự tương ứng về mặt ngôn ngữ và bối cảnh văn hóa.

Từ đó, PGS-TS Spencer khảo cứu hiện tượng bất khả dịch như một phương tiện kiến tạo và khẳng định bản sắc được nhiều cộng đồng văn hóa – đặc biệt là các nhà văn gốc Á trong cộng đồng di dân toàn cầu – sử dụng như một diễn ngôn sáng tác và tự định vị bản thân.

PGS-TS Spencer khẳng định, giá trị của một nền văn hóa không nằm ở tính độc nhất hay sự kháng cự dịch thuật. Việc xác lập giá trị của một ngôn ngữ, cũng như của người sử dụng ngôn ngữ đó, không nhất thiết phải dựa trên tính không thể chuyển ngữ, mà có thể được xây dựng trên nền tảng của sự kết nối và tương thông văn hóa.

Buổi chiều cùng ngày, ba nhà nghiên cứu: PGS-TS Phùng Ngọc Kiên với tham luận “Nhuận bút như là tiền đề của sự hình thành trường văn học: trường hợp văn học Pháp thế kỷ XVII”; TS Đoàn Ánh Dương với “Ý thức về đoàn hội với sự trưởng thành của nhà văn trong trường văn học Việt Nam trước năm 1945” và TS Đỗ Thị Thu Huyền với “Sự sinh thành nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại”, đã lần lượt làm rõ những cơ chế và điều kiện lịch sử - xã hội đã góp phần hình thành, xác lập và định vị vị thế của nhà văn trong trường văn học thông qua việc khảo sát các yếu tố kinh tế (như chế độ nhuận bút), cơ chế tổ chức (hội đoàn) cũng như vấn đề bản sắc văn hóa của các chủ thể sáng tạo, vấn đề chuyển dịch ngôn ngữ trong cấu trúc văn hóa.

Theo PGS-TS Phạm Văn Quang, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, những chia sẻ của ba diễn giả với ba chủ đề khác nhau đã tạo nên 3 trường có tác động đến nhau là văn chương, kinh tế và chính trị. Theo ông, nghiên cứu về lịch sử văn chương của Việt Nam, nếu nhìn ở góc độ xã hội học sẽ có nhiều điều thú vị. Bởi trong nghiên cứu về lịch sử văn chương, chúng ta ít quan tâm đến các định chế như trường hợp các tạp chí, nhà xuất bản, các nhóm… 

Quỳnh Yên

Nguồn: Sài Gòn giải phóng, ngày 18.12.2025.

K.VH&NNH - Chiều 18.01.2026, tại Hội trường Văn khoa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, tọa đàm khoa học “(Quyền) kể chuyện trong điện ảnh đương đại: Từ Đạo diễn đến Nhà Sản xuất Sáng tạo (Creative Producer)” đã diễn ra trong không khí học thuật sôi nổi, thu hút gần 300 giảng viên, sinh viên và người quan tâm đến điện ảnh trên địa bàn TP.HCM.

Tọa đàm do Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, CLB Sân khấu và Điện ảnh, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM kết hợp với Công ty Truyền thông và Nghệ thuật Ồ Ạt và Genesis Creative tổ chức với sự tham gia chia sẻ của đạo diễn - nhà sản xuất sáng tạo Trần Thanh Huy đã mở ra một không gian đối thoại chuyên sâu về những chuyển động quan trọng của điện ảnh đương đại, đặc biệt là vấn đề quyền kể chuyện và sự dịch chuyển vai trò giữa các chủ thể sáng tạo trong quá trình làm phim.

Trong phần chia sẻ với khán giả, đạo diễn - nhà sản xuất sáng tạo Trần Thanh Huy đã có những chia sẻ thẳng thắn và giàu cảm xúc về hành trình kéo dài hơn 5 năm để hiện thực hóa bộ phim điện ảnh Con kể ba nghe - một dự án bắt nguồn từ lời hứa cá nhân và mối quan tâm sâu sắc đến quan hệ cha - con trong bối cảnh gia đình đương đại.

Theo Trần Thanh Huy, quyết định chuyển vai trò từ đạo diễn sang nhà sản xuất sáng tạo (creative producer) trong dự án này là một lựa chọn có chủ đích. Anh tự nhận mình có xu hướng tiếp cận các đề tài gai góc, nặng về xung đột và cảm xúc cực đoan. Chính vì vậy, để câu chuyện mang được sắc thái mềm mại, nhân văn và giàu tính chia sẻ hơn, anh đã mời đạo diễn Đỗ Quốc Trung cùng tham gia viết kịch bản và dẫn dắt bộ phim, đồng thời mở rộng không gian sáng tạo bằng sự cộng tác của nhiều đồng nghiệp thân thiết.

Ở vai trò nhà sản xuất sáng tạo, Trần Thanh Huy cho biết anh đảm nhiệm gần như toàn bộ các khâu quan trọng: từ thuyết trình dự án, kêu gọi đầu tư, tổ chức sản xuất, quay phim, hậu kỳ, cho đến truyền thông và phát hành. Anh thẳng thắn chia sẻ rằng Con kể ba nghe là một bộ phim được làm trong điều kiện vô cùng khó khăn, khi kinh phí điện ảnh tại Việt Nam ngày càng tăng cao, trong khi việc thuyết phục nhà đầu tư cho một dự án mang đậm màu sắc cá nhân là điều không hề dễ dàng. Chính từ nhu cầu bảo vệ dự án và quyền tự chủ sáng tạo đó, anh đã thành lập công ty Genesis Creative như một “chính danh” pháp lý để đứng ra bảo chứng cho bộ phim và các dự án tương lai.

Trần Thanh Huy cũng nhấn mạnh rằng, trong điện ảnh thế giới, nhà sản xuất sáng tạo không chỉ là người lo tài chính mà còn là người bảo chứng nghệ thuật, đứng tên để tạo niềm tin với nhà đầu tư, hỗ trợ các đạo diễn trẻ và giữ định hướng thẩm mỹ cho tác phẩm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, vai trò này vẫn còn chưa được hiểu đúng và thường bị hòa lẫn với chức năng của đạo diễn hoặc nhà sản xuất thuần túy.

Nói về ngôn ngữ điện ảnh của Con kể ba nghe, Trần Thanh Huy cho biết ê-kíp đã lựa chọn góc nhìn của người cha để kể câu chuyện, thay vì đi theo lối mòn tập trung vào bi kịch của người con. Theo anh, đây là cách để khán giả – đặc biệt là những người trẻ – có cơ hội nhìn lại đời sống nội tâm của cha mẹ, những con người “lần đầu làm cha, làm mẹ”, mang trong mình vô số áp lực mưu sinh nhưng hiếm khi được lắng nghe.

Bộ phim, theo anh, chủ ý tạo ra những khoảng đan xen giữa vui – buồn, giữa tiếng cười và nỗi đau, bởi “ngoài đời, con người thường cười để che giấu áp lực”. Chính sự tiết chế lời thoại, đặt trọng tâm vào hình ảnh, nhịp điệu và biểu cảm cơ thể được xem là cách bộ phim tiếp cận thế giới nội tâm nhân vật một cách tinh tế.

Chia sẻ về quá trình hậu kỳ, Trần Thanh Huy cho biết kịch bản và bản dựng cuối cùng được chỉnh sửa đến phút chót, với nhiều tranh luận căng thẳng nhưng cần thiết giữa anh và đạo diễn Đỗ Quốc Trung. “Chúng tôi có thể tranh luận với nhau đến 4 - 5 giờ sáng nhưng sau cùng vẫn giữ được sự tôn trọng lẫn nhau và đặt bộ phim lên trên cái tôi cá nhân,” anh nói.

Khép lại buổi giao lưu, Trần Thanh Huy cho rằng làm phim điện ảnh không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hay cảm hứng mà là một hành trình bền bỉ của niềm tin, sự thuyết phục và khả năng lắng nghe. Anh hy vọng, thông qua Con kể ba nghe, khán giả không chỉ xem một bộ phim mà còn có cơ hội đối thoại với chính gia đình mình – bằng sự thấu cảm nhiều hơn là phán xét.

Hồ Khánh Vân